بسم الله الرحمن الرحیم

بعد الحمد و الصلاة و السلام علی نبیه و آله

بررسی آثار و تألیفات و شناساندن نسخه های خطی آنها که در عهده فهرست نگاران است دست کم این فائده را رارد که ما را:

اولاً: به طرز فکر و کوشش دانشمندان آشنا می سازد.

ثانیاً: به کمیت و کیفیت زحمات آنها پی می بریم.

ثالثاً: اینگونه تحقیقات یک محقق را به منابع و مآخذ علوم و دانشها راهبری می کند.

و باید این نکته را نیز اضاه نمود که ممکن است دانشمندی دارای آثار متعددی بوده ولی اکنون آن آثار و یا برخی از میان رفته باشد و یا در طی مرور زمان از میان برود، کتب فهرست خصوصیات آن آثار را حفظ کرده و ما را به تعداد آثاری و تألیفات و کیفیت آنها آشنا می سازد مانند بسیاری از کتابهائی که ابن الندیم در کتاب «الفهرست» خود یاد کرده و قسمت مهمی از آنها مفقود الاثر می باشد ولی نوشته ابن الندیم ما را به آنها آگاه می نماید. شیخ طوسی در کتاب «الفهرست» خود که پس از ابن الندیم آنرا پرداخته بود آثاری از خود یاد می کند که عدد قابل توجهی از آنها فعلاً مفقود الاثر می باشد و حتی تا کنون یک نسخه از اینگونه آثار بدست نیامده است در حالیکه تردیدی نداریم که شیخ طوسی این آثار را بوجود آورده است.

امثال کار ابن الندیم و شیخ طوسی که امروزه به سبک و روش نوین و تکامل یافته ای در فهرست نگاری منتهی شد از کارهای بسیار سودمند و با ارزشی است که ما را به چهره های درخشان دانشمندان سلف آشنا ساخته و محققان و دانش پژوهان را به منابع دست اول و تکامل آنها در سیر تاریخ ارشاد می نماید.

روزی که نامه دعوت کنگره باینجانب رسید در صدد معرفی آثار شیخ طوسی و تنظیم فهرستی از نسخه های آنها برآمدم و همگی نسخه های خطی کتب شیخ را که فهرستهای کتابخانه های ایران و برخی ممالک دیگر معرفی نمودند بررسی کردم و همچنین از مشاهدات دیگران استفاده نمودم و طی چند ماه کوشش دفتری در آثار علمی شیخ طوسی پرداختم که خصوصیات آن بطور اجمال بعرض می رسد.

ابتداء کتب و رسالات شیخ طوسی را با بیانی موجز معرفی نموده و بترتیب در ذیل معرفی هر کتاب و رساله، نسخه های موجود آن را بترتیب تاریخ تحریر شناساندم. باین صورت: که در آغاز نام شهر یا مملکت و یا کتابخانه ای که نسخه در آن وجود دارد، شماره راهنمای کتاب در کتابخانه و احیاناً شماره عمومی کتاب، نوع خط و تاریخ تحریر نسخه، یادداشتهائی سودمند و مربوط به نسخه، اجزاء و یا محتوای نسخه، آرایش و در پایان مرجع و مآخذی که در معرفی نسخه از آن استفاده شد با ذکر مجلد و صفحه آن.

در این دفتر محققان و علاقه مندان می توانند به آسانی و بدون هیچگونه اتلاف وقت به بهترین و یا کهنه ترین نسخه های خطی آثار شیخ طوسی دست یابند، این بنده در نظر دارد با استمداد از پروردگار متعال در آینده نزدیکی ان شاءالله فهرستی موضوعی نسخه های خطی عربیِ موجود در ایران را فراهم آورم از دوسال پیش باین کار آغاز نودم و در صورت امکان کتابها و رساله های مربوط به هر موضوعی را به ترتیب تاریخ تألیف آنها معرفی نموده و در ذیل هر کتابی نسخه های خطی موجود آنرا بترتیب تاریخ تحریر، تنظیم کنم و اگر این کار توفیق اتمام یابد بصورت بزرگترین و عمده ترین منبع شناسی در علوم مختلف اسلامی و بخصوص شیعه در می آید که محققان را به مسیر علوم و تکامل آنها در طی مرور زمان راهبر خواهد بود.

در پایان بر ذمت خویش می دانم از زحمات و کوشش های ثمر بخش بنیان گزاران کنگره هزاره شیخ طوسی که با وضع بسیار آبرومند و منظمی آنرا در سطح بین المللی برگزار نمودند تقدیر و تشکر نمایم و توفیق روزافزون مسلمین جهان و بخصوص دانشمندان این مرز و بوم را در بزرگداشت مفاخر اسلامی درخواست کنم.

والسلام علینا و علی عبادالله الصالحین

 

 

روش ها در تنظیم این فهرست

* * *

دفتری که از نظر خوانندگان میگذرد با مراجعه به تمام فهرستهای نسخه های خطی موجود در ایران و برخی ممالک دیگر و رؤیت بسیاری از نسخه های کتابخانه های شخصی که فهرست نشده تنظیم و تحریر شده است.

در بخش کتاب شناسی این دفتر،  نظر باینکه اکثر آثار شیخ طوسی در فهرستها و کتب تراجم و یا مقدمه برخی از آثار چاپ شده  شیخ، بطور مستوفی معرفی گردیده لذا در این دفتر، کتابهای شیخ طوسی به اجمال و بسیار کوتاه شناسانده شده است.

در بخش نسخه شناسی، ابتداء، نام مؤسسه و یا شهر که نسخه درآن وجود دارد آمده و در صورتیکه، کتابخانه، خصوصی و یا باصطلاح «شخصی» باشد، نام صاحب کتابخانه پس از نام شهر، و سپس شماره راهنمای کتابخانه، و احیاناً بدنبال شماره راهنما، شماره عمومی، و بترتیب: نوع خط، تاریخ تحریر، بخشهائی که نسخه حاوی آن است (این قمست در میان هلالین معین شده است) یادداشتهائی از قبیل مقابله و انهاء و اجازه روایت با تاریخ آنها ... و پس از آن مرجعی که در معرفی نسخه ها بدان مراجعه شده تقریبا با رمز ارائه گشته است.

باید اضافه نمود که اگر نسخه ای، کتاب و یا رساله ضمیمه مجموعه ای باشد با رقمی که پیش از علامت کسر (/) در شماره راهنمای کتب قرار گرفته باین صورت توضیح می شود: مثلا در مورد کتاب «اختیار الرجال»: ادبیات 2/133 د باین معنی است که رساله «اختیار الرجال» شماره دوم مجموعه ای است که شماره راهنمای تمام مجموعه، 133 د می باشد، و سپس برگ شماری نسخه مورد بحث باین صورت است: (37 ر ـ 241ر) یعنی این رساله در مجموعه، ازروی برگ 37 آغاز می شود، و به روی برگ 241 انجام می گیرد. و در نشان دادن مرجع که در پایان معرفی هر نسخه آمده و در میان کروشه [...] قرار دارد،  پس از ارائه آن مرجع، رقم پیش از دو نقطه ای که در عمود هم قرار دارند نماینده مجلد آن مرجع، و رقم پس آن دو نقطه نشان دهنده صفحه آن مرجع می باشد.

رموزی که در نگارش این دفتر بکار رفته، تحت عنوان «نشانه ها» توضیح شده و ضمناً زیر عنوان «مآخذ» مراجع تحقیق نیز گزارش گردیده است.

این نکته را نیز باید یادآروی کرد که برخی نسخه ها بعنوان بی تاریخ معرفی شده چون مرجع معرفی برخی نسخه ها فهرستها بوده و فهرستها، تاریخ تحریر آنها را حتی بطور تخمین یادداشت نکرده، بنابراین ـ چون مبنای تنظیم این دفتر معرفی نسخه های آثار شیخ با رعایت ترتیب تاریخ تحریر آنها بوده ـ لذا اینگونه نسخه ها (بی تاریخ) را در پایان معرفی نمودیم، اگر چه ممکن است چنین نسخه ها بسیار کهنه و قدیمی باشد. باید یاد آور شد که نسخه های معرفی شده مربوط به هفتاد و دو کتابخانه از هیجده شهر چه ایران و چه خارج از آن می باشد.

در این وجیزه ششصد و شش نسخه[1] از کتابها و رساله های شیخ طوسی معرفی شده است و در ذیل هر کتاب و یا رساله نسخه های خطی آثار او با رعایت تاریخ تحریر آنها نشان داده شده امید است مورد توجه محققان قرار گرفته و در صورت برخورد به لغزش و اشتباه، مرا آگاه نموده تا در فهرست موضوعی نسخه های خطی عربی ایران که در درست تهیه و تنظیم می باشد از آن استفاده کنم.

 

دکتر سید محمد باقر حجتی

تهران امیریه کوچه وستاهل 1348

مآخذ

1.    آصفیه:

فهرست کتابخانه آصفیه حیدر آباد دکن، نگارش میر عثمان علی خان بهادر، در چهار مجلد.

2.    ادبیات:

فهرست نسخه های کتابخانه دانشکده ادبیات دانشگاه تهران، نگارش محمد تقی دانش پژوه، در سه مجلد.

3.    الهیات:

فهرست نسخه های خطی کتابخانه دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران، نگارش دکتر سید محمد باقر حجتی، در سه مجلد.

4.    پزشکی:

فهرست نسخه های خطی کتابخانه دانشکده پزشکی دانشگاه تهران، نگارش حسن ره آورد، در یک مجلد.

5.    حقوق:

فهرست نسخه های خطی کتابخانه دانشکده حقوق دانشگاه تهران، نگارش محمد تقی دانش پژوه، در یک مجلد.

6.    دانشگاه:

فهرست نسخه های خطی کتابخانه دانشگاه تهران، نگارش علینقی منزوی: (ج 1 و 2) و محمد تقی دانش پژوه: (باقی مجلدات) مجموعاً در پانزده مجلد.

7.    الذریعة:

الذریعه الی تصانیف الشیعه، نگارش دانشمند فقید حاج شیخ آغا بزرگ تهرانی، که 19 مجلد آن از طبق بیرون آمد.

8.    رضوی:

فهرست کتابخانه آستان قدس، نگارش چند تن، در هفت مجلد.

9.    روضاتی:

فهرست نسخه های خطی کتابخانه سید محمد علی روضاتی، نگارش همو، در یک مجلد.

10.    سپهسالار:

فهرست کتابخانه مدرسه عالی سپهسالار، تهران، نگارش چند تن، در پنج مجلد.

11.    شهرستانها:

فهرست نسخه های خطی شهرستانها، زیر نظر محمد تقی دانش پژوه (هنوز مجلد اول آن باتمام نرسیده است).

12.    فاضلیه:

فهرست کتابخانه فاضلیه مشهد، نگارش اوکتائی، در یک مجلد.

13.    فهرست میکروفیلمها:

فهرست میکروفیلمها کتابخانه مرکزی دانشگا تهران، نگارش محمد تقی دانش پژوه در یک مجلد.

14.    فیضیه:

فهرست کتابخانه مدرسه فیضیه قم، نگارش مجتبی عراقی، در دو مجلد.

15.    مجلس:

فهرست کتابخانه مجلس شورای ملی، تهران، نگارش چند تن، در بیست و یک مجلد.

16.    معارف (ملی):

فهرست کتابخانه معارف (ملی) تهران، نگارش جواهر کلام و انوار، در چهار مجلد.

17.    ملک:

فهرست نسخه های خطی کتابخانه ملی ملک، تهران، نگارش چند تن، در سه مجلد.

18.    نسخه های خطی:

نشریه کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران، زیر نظر محمد تقی دانش پژوه و ایرج افشار، در شش مجلد.

19.    بر این مراجع باید رؤیت برخی مخطوطات را اضافه نمود که شخصا آنرا دیده  و یا از مشاهدات دیگران استفاده نموده ام که بقرار زیر می باشد:

آقایان:

دکتر صلاح الدین منجد دانشمند و کتابشناس معروف بیروت.

کاظم مدیر شانه چی استاد دانشگاه مشهد.

سید عبدالعزیز طباطبائی کتابخانه امیرالمؤمنین نجف.

سید محمد محیط طباطبائی دانشمند معروف و محقق ایرانی، تهران.

سید محمد علی روضاتی از خاندان مرحوم صاحب روضات، اصفهان.

 

 

نشانه ها

آراسته: نسخه دارای تزیینات و دست کم سرلوح یا کتیبه می باشد.

آصفیه: کتابخانه آصفیه حیدرآباد دکن.

ادبیات: کتابخانه دانشکده ادبیات دانشگاه تهران.

الهیات: کتابخانه دانشکده الهیات و معارف اسلامی تهران.

پ: پشت برگ.

ج: جلد.

ج1 ـ ج2: جمادی الاولی ـ جمادی الثانیة.

حقوق: کتابخانه دانشکده حقوق دانشگاه تهران.

 دانشگاه: کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران.

ذح ـ ذق: ذی الحجه ـ ذی القعده.

ر: روی برگ.

رضوی: کتابخانه آستان قدس رضوی مشهد.

سپهسالار: کتابخانه مدرسه عالی سپهسالار تهران.

ش: شماره.

ع1 ـ ع2: ربیع الاول ـ ربیع الثانی.

ع: بخش عربی.

ف: فهرست.

فیضیه: کتابخانه مدرسه فیضیه قم.

گ: برگ.

م: متوفی.

مجلس: کتابخانه مجلس شورای ملی.

ملک: کتابخانه ملی ملک تهران، وقفی حاج حسین آقا ملک (وابسته به آستان قدس روضوی).

ملی (معارف): کتابخانه ملی، وابسته به وزارت فرهنگ و هنر تهران.

میکرو فیلمها: نسخه های عکسی و فیلم کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران.

 

 

کتابخانه های عمومی و خصوصی

که

نسخه های معرفی شده در این دفتر در آنها وجود دارد

1.          آمل

1.     کتابخانه پیشنماز آملی (حاج میرزا ابوالحسن ـ )

2.    استامبول

1.     کتابخانه چلبی عبدالله.

2.     کتابخانه حراج چی اوغلی.

3.     کتابخانه خنجی (محمد امین).

4.     کتابخانه رئیس الکتاب.

5.     کتابخانه فاتح (محمد ـ).

3.    اصفهان

1.     کتابخانه خادمی.

2.     کتابخانه دانشکده ادبیات.

3.     کتابخانه روضاتی (سید محمد علی ـ )

4.     کتابخانه فرهنگ.

4.    انگلستان

1.     کتابخانه کمبریج.

5.    بابل

1.     کتابخانه مدرسه صدر.

6.    برلین

1.     کتابخانه ؟

7.    بروجرد

1.     کتابخانه مدرسه نوربخش.

8.    بصره

1.     کتابخانه عباسیه باشی اعیان.

9.    پاریس

1.     کتابخانه ؟

10.    تبریز

1.     کتابخانه ایروانی.

2.     کتابخانه ثقة الاسلام زنجانی.

3.     کتابخانه طباطبائی (سید میرزا حسین بن علی اصغر شیخ الاسلام).

4.     کتابخانه ملی.

11.    تهران

1.     کتابخانه آیة الله زاده شیرازی (سید رضی ـ)

2.     کتابخانه حجتی (سید محمد باقر: نگارنده)

3.     کتابخانه دانشکده ادبیات.

4.     کتابخانه دانشکده الهیات.

5.     کتابخانه دانشکده حقوق.

6.     کتابخانه رمضانی.

7.     کتابخانه فرهاد معتمد.

8.     کتابخانه مجلس شورای ملی.

9.     کتابخانه محیط طباطبائی (سید محمد ـ).

10.     کتابخانه مدرسه سپهسالار.

11.     کتابخانه مرکزی دانشگاه.

12.     کتابخانه مصطفوی (حسن ـ).

کتابخانه معارف = ملی.

13.     کتابخانه مفتاح  (دکتر حسین ـ) دزاشیب.

14.     کتابخانه ملک (ملی ـ).

15.     کتابخانه ملی.

16.     کتابخانه مهدوی (دکتر اصغر ـ).

17.     کتابخانه نصیری (سید فخر الدین ـ).

18.     کتابخانه نوری (حاج میرزا حسین ـ).

12.    ری

1.     کتابخانه آستانه حضرت عبدالعظیم.

13.    زنجان

1.     کتابخانه امام جمعه زنجانی.

14.    قطیف

1.     کتابخانه قطیفی (جعفر بن محمد ـ).

15.    کاشان

1.     کتابخانه آثار ملی.

16.    کربلا

1.     کتابخانه جعفریه مدرسه هندی.

17.    مشهد

1.     کتابخانه آستان قدس رضوی.

2.     کتابخانه تهرانی (میرزا مسیح ـ).

3.     کتابخانه جامع گوهر شاد.

4.     کتابخانه رئیسی.

5.     کتابخانه زاهدی (جعفر ـ).

6.     کتابخانه فرهنگ.

7.     کتابخانه مدرسه سلیمانخان.

8.     کتابخانه مدرسه نواب.

9.     کتابخانه مدیر شانه چی (کاظم ـ).

10.     کتابخانه مولوی.

11.     کتابخانه واعظ زاده (محمد ـ).

18.    موصول

1.     کتابخانه ؟

19.    نجف

1.     کتابخانه آل کاشف الغطاء (شیخ هادی ـ).

2.     کتابخانه امیرالمؤمنین (ع).

3.     کتابخانه بروجردی (آیة الله ـ).

4.     کتابخانه بغدادی (سید محمد ـ).

5.     کتابخانه (حاج شیخ آغا بزرگ ـ).

6.     کتابخانه تهرانی (میرزا محمد عسکری ـ).

7.     کتابخانه حکیم (آیة الله ـ).

8.     کتابخانه سید خلیفه.

9.     کتابخانه شیخ الشریعة.

10.     کتابخانه مامقانی (شیخ عبدالله).

11.     کتابخانه نائینی (حاج میرزا علی آقا ـ).

20.    همدان

1.     کتابخانه بنی صدر (سید نصر الله ـ).

2.     کتابخانه دامغانی.

21.    یزد

1.     کتابخانه جامع کبیر = وزیری.

2.     کتابخانه علومی (حاج شیخ علی ـ).

3.     کتابخانه محمود آبادی = مدرس یزدی.

4.     کتابخانه مدرس یزدی (حاج میرزا حسن محمود آبادی یزدی).

5.     کتابخانه ملی.

6.     کتابخانه وزیری.

7.     کتابخانه یزدی (شرف الدین علی ـ).

 

 

راهنمای تعداد نسخه ها و تاریخ تحریر آنها

 

1.     الابواب                                     16 نسخه                           از 973 تا 1333

2.     اثبات الواجب                                       2 نسخه                                       بی تاریخ

3.     الاحوال (مسئله فی ـ)                    نسخه ندارد

4.     اختیار الرجال                                      10 نسخه                           از 577 تا سده 13

5.     الاستبصار فیما اختلف من الاخبار     119 نسخه                         از 573 تا 1124

6.     الاعتقادات                                 119 نسخه                         از 905 تا 1274

7.     الاقتصاد فیما یجب علی العباد          8 نسخه                                       از 1044 تا 1267

8.     الامالی، المجالس                         9 نسخه                                       از 580 تا سده 12

9.     انس التوحید                               نسخه ندارد

10.     الایجاز                                   6 نسخه                                       از 1096 تا 1336

11.     التبیان فی تفسیر القرآن                17 نسخه                           از 455 تا سده 12

12.     تحریم الفُقّاع (مسئلة فی ـ)             4 نسخه                                                تا 1281

13.     تلخیص الشافی                          4 نسخه                                       از 1097 تا 1110

14.     تمهید الاصول                          3 نسخه                                       از سده 6 تا 1276

15.     تهذیب الاحکام                          219 نسخه      از سده 5 بخط شیخ طوسی تا 1312

16.     ثلثون مسئلة                                       7 نسخه                                       از سده 10 تا سده 14

17.     الجمل و العقود                         14 نسخه                           از 609 تا 1237

18.     شرح الشرح                                      نسخه ندارد

19.     العدة، عدة الاصول                     18 نسخه                           از 528 تا 1282

20.     العمل بالخبر الواحد (مسئلة فی ـ)    نسخه ندارد

21.     عمل یوم ولیلة                          2 نسخه                                       1234

22.     الغیبة                                     5 نسخه                                       از 1074 تا 1089

23.     الفرق بین الامام و النبی (مسئلة فی ـ )       1 نسخه                                       854

24.     الفهرست                                14 نسخه                           از سده 9 تا 1351

25.     مالایسع المکلف الاخلال به                    1 نسخه                                       بی تاریخ

26.     ما یعلل و مالایعلل                     نسخه ندارد     

27.     المبسوط                                 18 نسخه                           از 507 تا 1326

28.     مختصر اخبار المختار                          2 نسخه                                       1016

29.     مسائل ابن البراج                       نسخه ندارد

30.     المسائل الالیاسة                        نسخه ندارد

31.     المسائل الجنبلائیة                      نسخه ندارد

32.     المسائل الحائریة                        نسخه ندارد

33.     المسائل الحلبیة                         نسخه ندارد

34.     مسائل الخلاف                          16 نسخه                           از سده 5 تا 1244

35.     المسائل الدمشقیه                       نسخه ندارد

36.     المسائل الرازیة                         نسخه ندارد

37.     المسائل الرجبیة                        نسخه ندارد

38.     المسائل القمیة                           نسخه ندارد

39.     مصباح المتهجد (الکبیر)              45 نسخه                           از 502 تا 1275

40.     مصباح المتهجد (الصغیر)            11 نسخه                           از 756 تا 1344

41.     مقتل الحسین                            نسخه ندارد

42.     مقدمة فی المدخل الی علم الکلام     3 نسخه                                       از 444 تا سده 10

43.     مناسک الحج                            نسخه ندارد

44.     النقض علی ابن شاذان                 نسخه ندارد

45.     النهایة فی مجرد الفقه و الفتوی                22 نسخه                           از 527 تا 1249

46.     وجوب الجزیة علی الیهود(مسئلة فی ـ)       نسخه ندارد

47.     هدایة المسترشد و بصیرة المتعبد              نسخه ندارد

الف

الابواب الرجال ـ رجال شیخ الطائفة  (رجال)

 

وجه تسمیه  این کتاب به «الابواب» آنست که بتعداد رجال اصحاب پیغمبر (ص) و اصحاب هر یک از امامان (ع) ابوابی در این کتاب مرتب گشته و به «رجال» و  یا «رجال شیخ الطائفه» نیز موسوم است.

سید محمد علی شاه عبدالعظیمی (م 1334 هـ ق) آنرا گزین کرده، و همو فهرست شیخ ورجال کشّی  و رجال نجاشی و خلاصة الاقوال علامه حلی را رویهم خلاصه و گزین نموده و آنرا «متنخب الرجال» نامیده است.

1.    کاظمین: نزد شیخ محمد بن حاج کاظم کاظمینی، نوشته در 973.

2.    مشهد: کتابخانه کاظم مدیر شانه چی: نوشته 974.

3.    فیضیه: ش 2/2454 (ش فصل 117): نسخ نعمت الله بن حمزه عمیدی حسینی نجفی در شعبان 983، 17 س، 266 ص [ف.فیضیه 2: 321].

4.    مجلس: ش 3/5113 (عمومی 65183) گ 399 پ ـ 334 ر: نسخ احمد بن سید شرف الدین حسینی حسنی نجفی در 989 [ف. مجلس 15: 72].

5.    دانشگاه: ش 2/2945 (گ 93 ـ 210): نوشته علی بن شاه محمد طبسی نجفی در 913 [ف . دانشگاه 10 : 1829].

6.    رضوی: ش 21 رجال:  نسخ محمد بن اسماعیل در 1012 [ف. رضوی 2:7].

7.    اصفهان: کتابخانه سید محمد علی روضاتی: نوشته سده 11، آغاز افتاده، 17 س، 102 گ.

8.    اصفهان: کتابخانه سید محمد علی روضاتی : نوشته سده 11، نسخه ناقص است، 17 و 19 س، 91 گ.

9.    اصفهان:  کتابخانه سید محمد محیط طباطبائی:  نوشته سده 11، در مکه.

10.  ادبیات: ش 1/185 ج: نسخ سده 12، 17س،  192گ [ف. ادبیات 11:1].

11.  دانشگاه: ش 1/5374 (گ 2پ ـ 67): نستعلیق محمد مهدی بن محمد اسماعیل ابن حاجی خداداد ابن کربلائی اسماعیل استرآبادی در 1246، 32 س [ف. دانشگاه 15: 4225].

12.  دانشگاه: ش 1/847 (گ 1ـ 79): نسخ روز چهارشنبه 19 صفر 1284 [ف. دانشگاه 2: 579].

13.  دانشگاه:  ش 1/979 (گ 1ـ 84): نسخ سده 13 [ف. دانشگاه 2: 579].

14.  سپهسالار:  ش 8006 : نسخ علی بن محمد نوری در 1333 هـ ق، 169 گ [ف. سپهسالار 3: 18].

15.  مجلس:  ش 2823 (عمومی 14800): نسخ بی تاریخ، 25 س، 114 ص [ف. مجلس 1/10: 244].

16.  نجف: نزد شیخ عبدالله مامقانی: بی تاریخ، نسخه تصحیح شده است، [الذریعه].

17.  تبریز: کتابخانه ثقة الاسلام، نوشته 1071 (اضافه آقای سید عبدالعزیز طباطبائی).

 

 

اثبات الواجب: منسوب به شیخ طوسی (کلام)؟

در برخی از فهرستها، این رساله به شیخ طوسی نسبت داده شده است:

مسئله اثبات خدا که فیلسوفان و متکلمین، همه بدان مینگرستند شیخ طوسی را بخود جلب کرده، و او در این رساله یا مقاله کوتاه که گویا از نگارشهای کلامی وی گرفته شده است بی آنکه نیازی به ابطال دور و تسلسل باشد خدا را ثابت می کند:

آغاز: برهان شریف علی اثبات الواجب ... غیر متوقفة علی ابطال الدور و التسلسل و هو مما ذکره شیخ؟ الطوسی و بیانه موقوف علی تقدیر مقدمتین ...

انجام: ولیس بتمام فی التأثیر، فیسقط.

 

نسخه ها:

1.     دانشگاه، ش 6/1088 (گ 36ر): تعلیق بی تاریخ، با کاغذ فرنگی [ف. دانشگاه 3: 117].

2.     مجلس، ش 1830: نوشته بی تاریخ، از صفحه سوم دفتر شروع می شود [ف. مجلس 2/9: 44566].

 

 

الاحوال  (مسئلة فی ...)؟

شیخ طوسی در کتاب «الفهرست» خود از این رساله یاد کرده و آنرا به «ملیحة» وصف نموده است. و تا بحال نسخه ای از این رساله بدست نیامده است.

اخبار المختار= مختصر اخبار المختار بن ابی عبیدة الثفقی.

 

اختیار الرجال الکشی (رجال)

چون کتاب رجال کشی ـ چنانکه نجاشی گوید ـ دارای اغلاط فراوانی بود، شیخ طوسی آنرا تهذیب نموده و در روز سه شنبه 26 صفر 456 در نجف آنرا بر شاگردان خود املاء کرده است، و تمام نسخه های رجال کشی همین اختیار الرجال شیخ طوسی است. صاحب الذریعه گوید: نسخه  اصل آن که از کشی است و بنام «معرفة الناقلین عن الائمة الصادقین» موسوم می باشد تا کنون بدست نیامده است (مقدمه تفسیر «التبیان» صفحه ف).

 

نسخه ها:

1.    تهران، کتابخانه حسن مصطفوی، و فیلم همین نسخه در کتابخانه مرکزی دانشگاه ش 1446: نسخ روز چهارشنبه 24 ع 1/، 577 (از چند سطر پیش از سرگذشت «محمد بن مسعود بن محمد» از روایت سوم آغاز شده و دو روایت این سرگذشت را ندارد، و می رسد به پایان جزؤ پنجم) نسخه، از آن علی بن محمد بن حیدر بن بانویه فراهانی مجاور حرم حایری، و [شرف الدین] حسن بن عبدالکریم فتال (فهرست دانشگاه 4/458 و 262، و 1349 و 1716 و 2241) و علی بن عبدالحسین سلطان قسیمی موسوی در 888، و قباد بن شاه قباد مهران، و سید حسین حجة الاسلام در 1306 هـ ق بوده، و در 1376 هـ ق  بدست آقای حسن مصطفوی رسیده است، 17 س 233 گ [ف . میکروفیلمها 1: 28].

2.    ادبیات، ش 2/133 د (گ 37/ر ـ 241ر )  و فیلم همین نسخه در کتابخانه مرکزی دانشگاه ش 1441: مورخ 4 ذق 712 (جزؤ چهارم: هشام بن الحکم تا پایان کتاب است) مالک: حسن بن علی بن حسین مهذب، و ابراهیم بن یحیی بن محمد بن نجم عاملی، 16 س [ف. ادبیات 1: 18، و ف. میکروفیلمها 1: 28].

3.    ملک، ش 3589: نسخ 10 ج 2/964، در حواشی بخط میرداماد شروحی دیده می شود، 21 س، 173 گ [ف. ملک 20].

4.    نجف، مکتبة امیرالمؤمنین العامة: نوشته سید محمد بن احمد بن ناصر الدین حسینی عاملی کرکی در روز چهارشنبه 9 صفر 984، نسخه مقابله شده است [نشریه کتابخانه مرکزی 5: 412].

5.    ادبیات، ش 1/300 (عمومی 75605): نستعلیق روز شنبه 7 شوال 1013 [ف. ادبیات 3: 69].

6.    ادبیات، ش 5/14 (گ 129ر ـ 310 ر): نسخ سده 11، در گ 200ر؛ پایان جزؤ دوم تاریخ روز یکشنبه 7 رجب 1021 دیده می شود، نسخه از آن حمدویه بن نصیر کشی بوده است (آغاز تا پایان جزؤ پنجم) [ف. ادبیات 1: 16].

7.    رضوی، ش 33 رجال (عمومی 3638): نسخ شمس الدین محمد بن قاسم جیلانی استرآبادی ملقب به «فقیه» در سه شنبه 13 شعبان 1036، از روی نسخه مورخ 602 (پایان نسخه) برخی اوراق رطوبت دیده است، 21 س 218 گ [ف. رضوی 6: 586، و ف. فاضلیه 170].

8.    یزد، کتابخانه حاج شیخ علی علومی، موقوفه بر کتابخانه سریزدی، و فیلم همین نسخه در کتابخانه مرکزی دانشگاه ش 2437: نستعلیق بدیع الزمان کهپائی در 20 ذح 1037، با اجازه میرداماد به سید حسین بن حیدر کرکی در 1038 [نشریه کتابخانه مرکزی 4: 436، و ف. میکروفیلمها 1: 28].

9.    ادبیات، ش 226 (عمومی 75531): نسخ درروز شنبه 15 ذق 1059 [ف. ادبیات 3: 69].

10.       سپهسالار، ش 2710: نسخ سده 13، 20 س، 162 گ [ف. سپهسالار 3: 72].

 

 

الاستبصار فیما اختلف من الاخبار (حدیث)

این کتاب در سه جزؤ است: دو جزؤ اول آن در عبادات، و جزؤ سوم در بقیه ابواب فقه تا حدود ودیات می باشد.

 

نسخه ها:

1.    نجف، کتابخانه شیخ هادی آل کاشف الغطاء: نسخ 572، این نسخه با نسخه خط شیخ طوسی مقابله شده است.

2.    اصفهان، کتابخانه سید محمد علی روضاتی، نسخ خوش محمد بن عبدالله بن ابی الفتیه بحرانی اوالی؟ در 22 شوال 596، سید محمد صاحب مدارک با نشانه «م د سلمه الله» همه جا حواشی و آثار مقابله دارد، نسخه جزؤ کتابهای میرزا محمد شفیع خوئی اصفهانی بوده است، 25 س، 397 گ.

3.    ملک، ش 2407: نسخ رفیع بن علی حسینی جوینی در میانه های محرم 966 (از مکاسب تا پایان کتاب) 21 س، 219 گ [ف. ملک 30].

4.    ادبیات، ش 55ب: بخط نسخ: این نسخه را تا صلوة، عبد علی بن قلقاش شداد در 17 ج 2/976 نوشته، و بکوشش محمد بن فتح الله حسینی در روز جمعه 17 شوال 976 مقابله شده و تا پایان نسخه را محمد بن حاج قوام الدین لیثی در 7 شوال 977 نوشته، و همان محمد بن فتح الله حسینی نیز نسخه را در نجف روز یکشنبه 2 ذق 977 با نسخه شهید ثانی مقابله کرده،  و دیگری که نامش پاک شده نیز نسخه را مقابله و تصحیح نموده است، خط ماجد بن محمد حسینی بحرانی در صفحه عنوان دیده می شود، 29 س، 272 گ [ف. ادبیات 1: 26].

5.    مشهد، کتابخانه کاظم مدیر شانه چی: نوشته 981، با بلاغ مجلسی اول، تمام نسخه بخط حاج محمد بن حاج قوام الدین بن محمود بن قوام الدین لیثی یاد شده در شماره 4 می باشد.

6.    مشهد، کتابخانه مدرسه نواب، ش 2: نوشته 144گ.

7.    آصفیه، ش 111: نسخ 983 [ف. آصفیه 4: 236].

8.    ملک، ش 4345: نسخ محمد بن احمد بن ناصر الدین در 986، آراسته، 19 س، 383 گ [ف. ملک 30].

9.    مشهد، کتابخانه مدرسه نواب، ش 1: نوشته 988.

10.       مشهد، کتابخانه مدرسه نواب، ش 136: نوشته 988 با مقابله ملا محمد مؤمن سبزواری.

11.       ملک، ش 1215: نوشته سده 10، 144گ.

12.       مشهد، کتابخانه مدرسه نواب، ش 82: نوشته سده 10 و 11.

13.       دانشگاه، ش 5191: نسخ حیدر علی در شب سه شنبه 7 ج 1/1007 در نجف (آغاز در وضو افتاده و می رسد به پایان جزؤ اول تا پایان صلوة) حواشی دارد، با اجازه محمد بن علی بن ابی الحسن حسینی بروایت از پدر خود، گویا به نویسنده نسخه در اواخر ج1/1007، 21س، 128 گ [ف. دانشگاه 15: 4143].

14.       مشهد، کتابخانه مدرسه نواب، ش 159: نوشته 1014.

15.       مشهد، کتابخانه مدرسه سلیمانخان، ش 39: نسخ خداداد  بن رمضان  شولستانی در 1018 نسخه مقابله و تصحیح شده است [ف. شهرستاها 1: 5].

16.       ملک، ش 1964: نسخ در ذح 1020، برگ آغاز افتاده، 19 س، 431 گ [ف. ملک ع: 30].

17.       الهیات، ش 105 ب: نسخ محمد حسین ابن شاه محمد ابن سید صدرالدین ابن سید حسین حسینی شوشتری در روز سه شنبه 20 ج 2/1020، با اجازه مجلسی، آراسته، 23 س، 378 گ [ف. الهیات 1: 453].

18.       مشهد، کتابخانه کاظم مدیرشانه چی: نوشته 1022.

19.       تهران، کتابخانه اصغر مهدوی ش 780: نسخ کمال الدین حسینی طالقانی در روز دوشنبه 20 ع2/1027، نسخه حاشیه میرداماد، و آقا حسین خوانساری بخط خود آنها را دارد، و از آن ملا احمد مجتهد (جز محقق ادربیلی م 993) بوده است [نشریه کتابخانه مرکزی 2: 137].

20.       الهیات، ش 57 آل آقا: نسخ قطب الدین محمد کلبادی در 1032، حواشی دارد، 21 س، [ف. الهیات 1: 748].

21.       حقوق، ش1: نسخ عبدالعلی بن محمد علی بن حماد حلی در روز یکشنبه پایان ج1/1036، حواشی و رجال آن از روی نسخه سید عبدالله بحرانی «ذوالشهادتین» شاگرد شیخ سلیمان بحرانی که در روز شنبه 27 شعبان 1163 نوشته شده، گرفته شده است، مشیخه نیز در نسخه آمده، و در آغاز؛ اجازه محمد حسین بن محمد تقی نوری طبرسی (حاجی نوری) در طوس در 26 ج1/1319 به سید اسماعیل بهبهانی دیده می شود [ف. حقوق 242].

22.       ملک، ش 1216: نسخ احمد بن محمود مازندرانی ساروی در 6 محرم 1038: تاریخ پایان جزؤ سوم (صوم تا خدود) با اجازه محمد تقی «مجلسی اول» به مولانا ابوالحسن در رجب 1060، 21س، 233 گ [ف. ملک ع30].

23.       سپهسالار، ش 226 (عمومی 1900): نسخ علی بن محمد حلی در 1039، دو برگ آغاز نو نویس است و نسخه؛ دروه کامل کتاب می باشد، 26 س، 332 گ [ف. سپهسالار 1: 203].

24.       رضوی، ش 352: فقه و احادیث (عمومی 1907): نسخ عبدعلی بن محمد علی معروف به «حماد حلی» : نویسنده ش 20 الهیات (دوره کامل) در روز پنج شنبه 24 ج1/1041، در نسخه دو اجازه هست: یکی مفصل و در چهار صفحه از شرف الدین ابن علی بن حة الله شولستانی به عزیز الله بن محمد تقی در 24 رمضان 1041 در نجف، و دیگری اجازه ای کوتاه تر در دو صفحه از محمد بن جابر بن عباس نجفی به همان عزیز الله در 20 رمضان 1401، متن اجازه می رساند که نسخه را عزیز الله بر شرف الدین شولستانی خوانده و مقابله و تصحیح کرده است. 31 س، 248گ [ف. رضوی 5: 19].

25.       رضوی، ش 353 فقه و احادیث (عمومی 6671): نسخ در سلخ ع 1 /1044 (دوره کامل) نسخه مقابله و تصحیح شده است، 27 س، 248 گ [ف. رضوی 5: 19].

26.       دانشگاه، ش 1727: نسخ حاجی محمد بن حسین حافظ در رجب 1049 [ف. دانشگاه 8: 263].

27.       سپهسالار،  ش 269 (1897): نسخ در 1053 (جزؤ اول و دوم) 22س،  265 گ [ف. سپهسالار 1: 204 و 2: 117].

28.       مشهد: کتابخانه مدرسه سلیمانخان، ش 48: نسخ حاجی غلامحسین 1053 در مشهد (آغاز تا حج) نسخه مقابله و تصحیح شده است. [ف. شهرستانها 5].

29.       دانشگاه، ش 1404: نسخ در 1054 [ف. دانشگاه 8: 83].

30.       دانشگاه، ش 626: نسخ ابوالفضائل محمد بن عبدالله زواری در اول محرم 1055 (دوره کامل) [ف. دانشگاه 5: 1085].

31.       مشهد، کتابخانه محمد واعظ زاده : نوشته 1056.

32.       همدان، کتابخانه مدرسه زنگنه: نسخ جفعر بن غازی رازی در روز شنبه پایان محرم 1058 برای محمد حسین ابن حاجی دوستی قزوینی (جزؤ اول و دوم) [نشریه کتابخانه مرکزی 5: 350].

33.       الهیات، ش 167 ب: نسخ محمد بن حسن بن حُرّ شامی (شیخ حر عاملی) در دهه دوم رمضان 1058 ، در برگ 3، اشعاری در وصف کتاب و مؤلف دیده می شود [ف. الهیات 1: 453].

34.       مجلس، ش 4711 (عمومی 64771) : نسخ حسین بن قاسمعلی مازندرانی در سه شنبه 7 ذح 1058، (عبادات تا آخر دیات) 23 س [ف. مجلس 13: 92].

35.       الهیات، ش 22 آل آقا: نسخ محمد بن اسد در روز شنبه 6 ذق 1061، آغاز و انجام افتاده، 25 س [ف. الهیات 1: 848].

36.       سپهسالار، ش 267 (1899): نسخ 1063 م سید محمد شفیع طباطبائی نسخه را مقابله کرده است، 25 س، 377 گ.

37.       یزد، کتابخانه حاج میرزا حسن محمود آبادی یزدی: نسخه محمد رضا بن علیرضا تبریزی در روز چهارشنبه 5 ج1/1069، با حواشی میرزا حسن یزدی «مدرس یزدی» [نشریه کتابخانه مرکزی 4: 451].

38.       ملک، ش 2759: نسخ محمد امین بن محمد بن محمد هاشم وانشانی جزفادقانی: (گلپایگانی) در 18 ذح 1070 (دوره کامل) نسخه مقابله و تصحیح شده است، 26 س، 395 گ [ف. ملک ع30].

39.       رضوی، ش 354 فقه و احادیث (عمومی1910): نسخ روز پنجشنبه نیمه اواخر ج 2/1070 (دوره کامل) نسخه مقابله و تصحیح شده است، 27 س، 271 گ [ف. رضوی 5: 2].

40.       رضوی، ش 455 فقه و احادیث (عمومی 6811) : نسخ محمد حسین بن منصور نجفی در عصر شنبه 13 صفر 1071 (دوره کامل) نسخه مقابله و تصحیح شده است، آراسته، 23 س، 485 گ [ف. رضوی 5: 2].

41.       رضوی، ش 356 فقه و احادیث (عمومی 1906): نسخ محمد بن محمود اردکانی در سوم ع1/1074 (دوره کامل) 25 س، 299 گ [ف. رضوی 5: 2].

42.       دانشگاه، ش 2647: نسخ جفعر بن میرزا بیک مشهدی در 12 محرم 1076 [ف. دانشگاه 10: 152].

43.       ملی (معارف)، ش 42 اخبار و احادیث (عمومی 2556): نسخ محمد مهدی ابن ملاعلی انصاری در غره شوال 1075: تاریخ پایان جزؤ سوم، و در ذق 1079: تاریخ پایان جزؤ دوم (نسخه تا جزؤ سوم است) 18 تا 21 س، 426 گ [ف. معارف 1: 54].

44.       مشهد، کتابخانه مدرسه نواب، ش 145: نوشته 1076.

45.       دانشگاه، ش 2269: نسخ نوروز بن اسماعیل در 1 ع1/ 1078، بلاغ قرائت دارد، 21 س.

46.       مشهد، کتابخانه کاظم مدیر شانه چی، با بلاح محقق سبزواری در 1078.

47.       تهران، کتابخانه دکتر اصغر مهدوی، ش 849: نستعلیق محمد حسین بن محمد علی مشهد در 1078 [نشریه کتابخانه مرکزی 2: 137].

48.       مجلس، ش 4712 (عمومی 64772): نسخ محمد مقیم قزوینی در 5 رجب 1079 در قزوین (طهارت تا پایان حج) [ف. مجلس 13: 93].

49.       مجلس،  ش 4033 (عمومی 63078): نسخ در 1079  (حج تا پایان دیات) حواشی دارد، 24 س، 277 گ [ف. مجلس 11: 38].

50.       سپهسالار، ش 1901: نسخ ابوثابت بن توفیق تنکابنی در 1079، نسخه مقابله و تصحیح شده است و در برخی از جاها حواشی دارد، 23 س، 351 گ [ف. سپهسالار 3: 118].

51.       مشهد،  کتابخانه کاظم مدیر شانه چی : نوشته 1080.

52.       دانشگاه،  ش 625 : نسخ محمد صالح بن سلطان محمود در روز شنبه 12 شوال 1081 [ف. دانشگاه 5: 1085].

53.       رضوی، ش 358 فقه وا حادیث (عمومی 6155): نسخ اسد بن حسن بیک تربتی در سلخ ج1/ 1083 (دوره کامل) 21 س، 485 گ [ف. رضوی 5: 21].

54.       رضوی، ش 4 حدیث، بخط نسخ با تاریخ 1084 در صفحه  عنوان [ف. رضوی 1: 2].

55.       قم، کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی: نوشته محمد امین بن محمد علی تبریزی در 1084 در مشهد.

56.       سپهسالار: ش 5289: نسخ محمد باقر بن محمد تقی (نامش در پایان جزؤ اول هست) در سلخ رمضان 1085 نسخه (دوره کامل) و از پایان مشیخه اندکی افتادگی دارد [ف. سپهسالار 3: 119].

57.       رضوی، ش3، اخبار: نسخ محمد زمان در 1086، در این نسخه ذیلی راجع به فهرست اخبار استبصار در پنج صفحه از خود شیخ طوسی دیده می شود، 21 س، 436 گ [ف. رضوی 1: 2].

58.       الهیات، ش، 59  آل آقا: نسخه روز جمعه 23 شوال 1088 (طهارت تا پایان کتاب) 19 س [ف. الهیات 1: 748].

59.       مشهد، کتابخانه مدرسه نواب ش 14، اخبار: نوشته محمد مؤمن سبزواری در 1088.

60.       مجلس، ش 2/4222 (عمومی 64542) گ 1 پ ـ 294 پ: نسخ محمد باقر بن محمد تقی شهمیرزادی در 1089 ، 23 س [ف. مجلس 11: 241].

61.       مشهد، کتابخانه جامع مسجد گوهر شاد: نوشته در 1089.

62.       بابل، کتابخانه مردسه صدر، ش 7ب: نسخ محمد حسن بن استاد علی مازندرانی در چاشت روز یکشنبه 21 شعبان 1092، آغاز افتاده، حواشی دارد، 24 س.

63.       رضوی، ش 395 حدیث (عمومی 1909): نسخ حسین بن منصور سبزواری در 1092 (دوره کامل) 19 س،  485 گ [ف. رضوی 5: 21].

64.       ملک، ش 2754: نستعلیق محمد بن عزیز بن محمد قاسم در 3 ع2/1097 (از باب الکلب و الخنزیز تا باب دیة الجنین) برگ آغاز نو نویس است، با اجازه معین الدین محمد کاظم خراسانی به محمد طاهر تویسرکانی، 21 س، 254 گ [ف. ملک 304].

65.       رضوی، ش 2 حدیث: نسخ لطف الله بن عبدالله در 1098، آراسته، 25س،  328 گ [ف. رضوی 1: 2].

66.       مجلس، ش 4484 (عمومی 62721): نسخ در 1089 حواشی دارد، با اجازه محمد باقر مجلسی به مولانا عبدالله در شعبان 1089 دیده می شود، 25 س، 503 گ [ف. مجلس 12: 163].

67.       الهیات،  ش 58 آل آقا: نسخ سده 10 و 11 (دوره کامل) آراسته [ف. الهیات 1: 748].

68.       قم، کتابخانه آستانه ش 6334: نوشته سده 11.

69.       مشهد، کتابخانه جامع گوهر شاد، ش 7: نوشته سده 11.

70.       مشهد، کتابخانه جامع گوهر شاد، ش 107: نوشته سده 11.

71.       مشهد، کتابخانه مدرسه نواب ، ش 109: نوشته سده 11.

72.       مشهد، کتابخانه مدرسه نواب، ش 144: نوشته سده 11.

73.        الهیات، ش 226ب : نسخ محمد علی بن ملاعلیشاه در روز سه شنبه 12 ج2/1099 (طهارت تا پایان دیات) 30س، 229 گ [ف. الهیات 1: 454].

74.       مجلس، ش 14 (عمومی 63083): نسخ، 23س، 823 گ. [ف. مجلس 7: 10].

75.       مشهد، کتابخانه مدرسه سلیمانخان، ش 2/17: نسخ سده 11 (آغاز تا مکاسب) نسخه تصحیح و مقابله شده است [ف. شهرستانها 1: 17].

76.       مشهد، کتابخانه مدرسه سلیمانخان، ش 53: نسخ سده 11 (صلوة تا دیات) نسخه تصحیح و مقابله شده است [ف. شهرستانها 1: 50].

77.       ملک، ش 2771: نسخ محمد مؤمن بن نقد علی در سده 11، با حواشی بخط میرزا مهدی شهید خراسانی، 25 س، 374 گ [ف. ملک ع 30].

78.       ملک، ش 2469: نسخ سده 11 (ج1) حواشی دارد و در باب جهاد افتادگی، 20 س، 271 گ [ف. ملک ع30].

79.       ملک، ش 1215: نسخ سده 11 (آغاز تا جهاد) صحفه اول و آخر نو نویس است، بابلاغ قرائت و دارای حواشی بخط امیر فضل الله بن محب الله حسینی دستغیب شیرازی از چند تن محشی مورخ 1339، و خط شیخ موسی فرزند کاشف الغطاء، 31 س، 144گ [ف. ملک ع 29].

80.       قم،  کتابخانه آیة الله مرعشی: نوشته سده 11.

81.       ملک، ش 1010: نسخ سده 11 (دیون تا مشیخه) حواشی دارد، با اجازه محمد تقی مجلسی به محمد باقر مجلسی در نه صفحه و نیم، 20 س، 241 گ [ف. ملک ع 29].

82.       سپهسالار، ش 1645: نسخ سده 11 (آغاز تا صلوة جنائز) صفحه اول نو نویس است، 19 س، 225 گ [ف. سپهسالار 3: 118].

83.       حقوق، ش 49ب : نسخ سده 11،  با حواشی بخط نستعلیق از همان سده (دوره کامل) 27 س، 731 گ [ف. حقوق 242].

84.       همدان، کتابخانه حاج سید نصر الله بنی صدر: نسخ سده 11، حواشی دارد [نشریه کتابخانه مرکزی 5: 380].

85.       حقوق، ش 110: نسخ سده 11، دو برگ پایان نونویس حسن بن علی بن علی یزدی در رجب 1261 می باشد (دوره کامل، و فقط مشیخه را ندارد) 20 س، 515 گ [ف. حقوق 242].

86.       ادبیات، ش 469 (عمومی 75251): نسخ سده 11، آغاز و انجام افتاده [ف. ادبیات 3: 70].

87.       الهیات، ش 171 ب: نستعلیق سده 11، دارای حواشی بخط ابوالفضل ابن شیخ عیسی کیاکجوری کدیری در 1306، 27 س، 332 گ [ف. الهیات 1: 454].

88.       ری، کتابخانه حضرت عبدالعظیم، ش 325: نستعلیق سده 11، و کامل شده در سده 13، [نشریه کتابخانه مرکزی 3: 455].

89.       مجلس، ش 1258 (عمومی 12223): ثلث و نسخ بی تاریخ، نسخه بر میرزا رفیع نائینی از اعلام سده 11 قرائت شده؛ ولی دارای غلطهای فراوانی است، آراسته 21 س، 15 گ [ف. مجلس 4: 38].

90.       یزد، کتابخانه حاج میرزا حسن محمود آبادی یزدی «مدرس یزدی»: نسخ اسماعیل بن قطب الدین بسطامی در روز پنجشنبه 18 ذق 1101 [نشریه کتابخانه مرکزی 4: 451].

91.       مشهد، کتابخانه مدرسه نواب، ش 139: نوشته 1108.

92.       اصفهان، کتابخانه سید محمد علی روضاتی: نوشته محمد مهدی ابن حاج شمس الدین در روز پنجشنبه 25 ذق 1117 (جزؤ اول و دوم) مصحح و دارای حواشی با نشانه «محمد مهدی، صالح م هـ د» برخی اوراق نو نویس سید محمد خوانساری برادر صاحب روضات می باشد، 21 س، 467گ.

93.       استانبول، کتابخانه رئیس الکتاب، ش 310: نوشته حاجی مرشد بن جبرائیل گنجه ای در 1119 [فیلم است].

94.       مشهد، کتابخانه جفعر زاهدی : نوشته 1120.

95.       رضوی، ش 363 فقه و حدیث (عمومی 1912): نسخ ملک علی بن بهزاد ایزد حواستی در روز سه شنبه 27 ذق 1124 (قسمتی از باب حج تا آخر کتاب) برخی صفحات حواشی دارد، 23 س، 218 گ [ف. رضوی 5: 12].

96.       رضوی، ش 1، اخبار: نسخ بی تاریخ، وقفی نادر شاه در 1145 [ف. رضوی 1: 1].

97.       رضوی، ش 3661، فقه و حدیث (عمومی 1911): نسخ بی تاریخ، وقفی نادر شاه در 1145، نسخه  مصحح و معلق به حواشی است [ف. رضوی 5: 21].

98.       تبریز، کتابخانه ایروانی بی تاریخ (ج 1 و 2).

99.       سپهسالار، ش 5288: نسخ سده 12، آغاز افتاده، 21 س، 524 گ [ف. سپهسالار 3: 118].

100.  سپهسالار، ش 7915: نسخ سده 12 (دوره کامل) حواشی دارد، 19 س، 443 گ [ف. سپهسالار 3: 119].

101.  مشهد، کتابخانه مدرسه نواب، ش 3: نوشته        .

102.  فاضلیه، ش1، اخبار : نسخ بی تاریخ، وقفی فاضلخان [ف. فاضلیه 55].

103.  فاضلیه، ش 2، اخبار: نسخ قوام الدین بن محمود: بی تاریخ (آغاز افتاده، و در انجام به رجال اسناد می رسد)، 31 س، 209 گ [ف. فاضلیه 55].

104.  فاضلیه، ش 3 اخبار: نسخ بی تاریخ وقفی ملاعبدالکریم، 22 س، 325 گ [ف. فاضلیه 56].

105.  مشهد، کتابخانه مدرسه نواب،  135: نوشته بی تاریخ.

106.  فیضیه، ش 2557 (فصل 14): نسخ بی تاریخ، 659 گ [ف. فیضیه 2: 364].

107.  فیضیه، ش 9/2558 (فصل 15): نسخ بی تاریخ (دوره کامل) آثار مقابله دارد، 19 س، جلد اول در 580 صفحه، و جلد دوم در 490 صفحه [ف. فیضیه 2: 356].

108.  فیضیه، ش 2560 (فصل 16): نسخ نامرغوب بی تاریخ (بعضی از جزؤ سوم کتاب و ازدیادت تا آخر دیة رأس المیت را دارد)، [ف. فیضیه 2: 366].

109.  قاهره، ش 564 ـ 1: بی تاریخ.

110.  رضوی، ش 362 فقه و حدیث (عمومی 1905): نسخ بی تاریخ، وقفی نائینی (دوره کامل) نسخ تصیحیح شده، آراسته، 27 س [ف. رضوی 5: 21].

111.  نجف، کتابخانه سید محمد بغدادی: بی تاریخ [مصادر النجف و الشیخ الطوسی].

112.  سپهسالار، ش 270 (عمومی 1898): نسخ بی تاریخ (جزؤ اول و دوم و قسمتی از جزؤ سوم) حواشی دارد، 28 س، 231 ص [ف. سپهسالار 1: 204].

113.  مجلس، ش 1/4010 (عمومی 62819): نسخ حاجی محمد یوسف بن محمد ایلوندی = از توابع طالقان، بی تاریخ (طهارت تا بات «دیة الجنین») حواشی دارد، در پایان صورت اجازه شیخ محمد بن شیخ حسن بن زین الدین «شهید ثانی» منقول از خط او در نسخ دیگر استبصار دیده می شود، 25 س، 372 گ [ف. مجلس 11: 11].

114.  مشهد، کتابخانه فرهنگ، ش 109: نسخ بی تاریخ (در پایان به باب الولد می رسد) [ف. شهرستانها 1: 3].

115.  تهران، کتابخانه حاج سید رضی آیة الله زاده شیرازی: بی تاریخ.

116.  انگلستان، کتابخانه منچستر، ش 187: بی تاریخ.

117.  پاریس،  ش 6667 ـ 6661: بی تاریخ.

118.  مشهد، کتابخانه کاظم مدیر شانه چی : نوشته 1210.

119.  رضوی، ش 360 فقه و حدیث (عمومی 6579): نسخ، با تاریخ 1337، 19 س، 483 گ [ف. رضوی 5: 21].

120.  رضوی، ش عمومی 10005، از آغاز تا پایان جهاد، نسخ سده 11 مقابله و تصحیح شده و نزدیکی از دانشمندان خوانده شده بلاغها و حاشیه های بسیاری درکنار برگها نوشته شده است.

(از این شماره ببعد از اضافات آقای سید عبدالعزیز طباطبائی است).

121.  رضوی، ش عمومی 1040، از آغاز تا پایان حج بنسخ خوب محمد هادی نیریزی و بتاریخ 26 شعبان 1079 مقابله و تصحیح شده و مکرر بر چند تن از دانشمندان خوانده شده بلاغهای بخط های گوناگون و نزدیک به هم دارد و حاشیه هائی از شیخ محمد پسر صاحب معالم دارد گویا نسخه بر او خوانده شده است 2520 گ.

122.  رضوی، ش عمومی 7430، بخط نسخ سده 11 و بر یکی از محدثین خوانده شده بلاغها و تصحیح در حاشیه نوشته شده، 358 گ.

123.  رضوی، ش عمومی 7429، از آغاز تا پایان کتاب صلاة بنسخ از سده 11 نسخه نفیس است نسخه ای است که علامه مجلسی آنرا در نزد پدر خود خوانده است در پایان کتاب طهارت و کتاب صلاة در هر دو جا مجلسی اول بخط خود نوشته است تا اینجا پسرم محمد باقر این را بر من با دقت خوانده است، و سپس اجازه روایتی باو داده است بتاریخ 1062 دارای حواشی بسیاری از ملا محمد باقر مجلسی و بخط خود او با نشان م ر ق عفی عنه و همچنین حاشیه های ملا محمد تقی مجلسی بخط پسرش صاحب بحار با نشان م  ت ق. و درجات سند از صحیح و حسن و موثق و ضعیف با نشان های م صح ق ض و مانند آن معین شده است، 323 گ.

124.  رضوی، ش عمومی 9062 نسخه کامل بخط نسخ سده 11، و عبدالأول فرزند ابراهیم گیلانی نسخه را در مکه معظمه مقابله و تصحیح نموده و شاید هم بخط او باشد و حاشیه های بسیاری نیز در کنار برگها بخط او نوشته شده و او نسخه را بر حاج حسین نیشابوری در مکه خوانده بلاغها و تصحیحها در حاشیه نوشته شده و در پایان نسخه پیش از مشیخه، حاج حسین نیشابوری مکی برای او اجازه روایت نوشته است و در اجازه نوشته است که وی نسخه را بر من خوانده و خواندن آن را در 13 جمادی دوم 1068 بپایان رسانده است 3740 گ.

125.  یزد، کتابخانه وزیری ش 137، مورخ رجب 1112.

126.  یزد، کتابخانه وزیری ش 700، نسخه سده نهم.

127.  مشهد، آقای شیخ علی نمازی، نیمه دوم از جهاد تا پایان مشیخه بخط سید علی بن ضیاء الدین محمد طباطبائی اصفهانی در محرم 1119 نوشتن آنرا آغاز و در صفر 1120 بپایان رسانده است و در پایان اجازه ایست بخط محمد نصیر فرزند ملا عبدالله مجلسی برای همین نویسنده که کتاب را بر او خوانده بوده است و همچنین صورت اجازه مجلسی اول به فرزند خود ملا عبدالله پدر همین محمد نصیر.

 

 

الاعتقادات (کلام)؟

رساله ایست در اصول پنجگانه: توحید  عدل و نبوت و امامت و معاد. شیخ طوسی در «الفهرست» خود آورده که دارای کتاب بزرگی است که در آن درباره توحید پاره ای گفتار درباره عدل بحث کرده و ممکن است این رساله الاعتقادات بخشی از آن کتاب باشد، بهر حال نسبت این رساله به شیخ طوسی مسلم نیست.

آغاز: هذه دلائل الاصول الخمسة بسلمه، حمدله، اذا سألک سائل و قال ما الیمان قل هو التصدیق بالله و بالرسول و بماجاء به النبی و الائمة (ع) کل ذلک بالدلیل لابالتقلید...

انجام: فیثبت اعادة الاجسام.

 

نسخه ها:

1.    مشهد، کتابخانه جامع گوهر شاد، ش  2/1110 : نوشته 855.

2.    دانشگاه،  ش 8/7693: نوشته 905.

3.    اصفهان، کتابخانه سید محمد علی روضاتی: نوشته حسین بن احمد بن کمال ابن ابراهیم بن مرتضی بن جعفر حسینی  در 23 رمضان  948، 7 س 10 گ، نسخه ضمن مجموعه ای قرار دارد.

4.    تهران،  دزاشیب، کتابخانه دکتر حسین مفتاح، ش 1424: نسخ محمد علی ابن مقصود علی طالقانی، ضمن مجموعه ای مورخ 1002.

5.    دانشگاه، ش 18/ 2936 (گ  366 ـ 367): نسخ سلطان محمود بن علی طبسی در 1081، [ف. دانشگاه 1: 1813].

6.    مشهد، کتابخانه جامع گوهر شاد، ش 4/886: نوشته 1087.

7.    دانشگاه، ش 2/2089 (گ9/ـ 12پ): نستعلیق سده 11، 10 س [ف. دانشگاه 8: 712].

8.    دانشگاه، ش 1/4131 (گ  2 ـ 3): نوشته احمد بن حسین رضوی در 1274 [ف. دانشگاه 13: 3108].

9.    دانشگاه، ش 3/879: بی تاریخ [ف. دانشگاه 3: 536].

10.       مجلس، ش 4943: بی تاریخ [ف. مجلس 14: 196 ].

11.       سپهسالار،  ش 4/2755 (گ 48 ـ 55ر): نسخ سده 13 [ف. سپهسالار 3: 162].

12.       دانشگاه، ش 7043،  بی تاریخ از سده 11.

13.       مجلس سنا، 2/116 بتاریخ 8 ج 2/1070 از 155 ـ 160.

(از این شماره ببعد از اضافات آقای سید عبدالعزیز طباطبائی است).

14.       بصره، کتابخانه خاندان باش اعیان معروف به مکتبه عباسیه ضمن مجموعه شماره 93 د بتاریخ صفر 1071.

15.       رضوی، ش عمومی 9706 در ضمن مجموعه به خط  نسخ عبدالعظیم فرزند سید صالح حسینی و بتاریخ 25 ذوالقعده سال 1088.

 

الاقتصاد الهادی الی طریق الرشاد فیما یجب علی العباد (کلام و فقه)

شیخ طوسی در این رساله اصول عقائد و عبادات را بطور اختصار بیان کرده است.

آغاز: الحمد الله علی سوابغ نعمه و تتابع مننه ... من املاء مختصر یشتمل علی ما یجب اعتقاده و معرفته و یلزم العمل به و المصیر الیه مما لایخلو مکلف فی حال...

انجام: و تفصیل ذلک بیناه فی المبسوط لا نطول ... من خدمته و المسارعة الی امتثال مرسومه و هو حسبی و نعم الوکیل و الحمدالله رب العالمین و صلواته علی محمد النبی و آله الطاهرین.

 

نسخه ها:

1.    نجف، مکتبة امیرالمؤمنین (نسخه کامل) نوشته سده 11.

2.    دانشگاه، فیلم شماره 2969: نوشته عبدالمجید بن مظفر بن حسن بن محمد بن محروم توبلی کوری در روز پنجشنبه 24 ج1/1044 در شام  [ف. میکروفیلمها 1: 285].

3.    اصفهان، کتابخانه سید محمد علی روضاتی: نوشته سید محمد خوانساری برادر صاحب روضات در روز چهارشنبه 10 ج 1/1267، از روی نسخه مغلوط؛ و مقابله با همان نسخه، رساله ضمن مجموعه ای قرار دارد.

4.    دانشگاه، ش 10/ 920 (گ 251 ـ 275): بی تاریخ، نسخه شامل عبادات است  [ف. دانشگاه  5: 1781].

5.    نجف، کتابخانه محمد حسین بن محمد قاسم قمشه ای: بی تاریخ.

6.    نجف، کتابخانه شیخ هادی آل کاشف الغطاء: بی تاریخ (نسخه تا اعداد الصلوات است).

7.    نجف، کتابخانه محمد باقر طباطبائی: نوه آیة الله طباطبائی، بی تاریخ (از اول عبادات تا آخر جهاد).

8.    نجف، کتابخانه آیة الله حکیم، ش 472: بی تاریخ.

 

الأمالی (حدیث)

این کتاب به «المجالس» نیز موسوم است و وجه تسمیه آن این است که شیخ طوسی بطور منظم در مجالس متعددی آنرا املاء کرده بود.

 

نسخه ها:

1.    ملک، ش 1160: نسخ سدید بن محمد بن عبدالله بن هلال کاتب در 13 شوال 580، نسخه در 18 جزؤ و مجلس مجلس نیست و به «اخبرنا، حدثنا» آغاز می شود، یادداشت عبدالله بن سالم علوی مورخ 599 در نسخه دیده می شود، 25 س، 197 گ  [ف. ملک ع 47].

2.    زنجان و تهران، کتابخانه امام جمعه زنجانی و فیلم شماره 2957 کتابخانه مرکزی: نوشته شده بدستور خلیل بن غازی قزوینی در 1408، 20 س، 120 گ  [ف. میکروفیلمها 1: 744].

3.    الهیات، ش 1/65 ب: نسخ محمد سلیم یزدی ابن حکیم محمد مهدی در 1079، 15 س  [ف.  الهیات 1: 463].

4.    ملک، ش 1940: نسخ علیرضا الموتی در پایان صفر 1082، 21 س، 194 گ  [ف. ملک ع 47].

5.    اصفهان، کتابخانه سید محمد علی روضاتی: نوشته 1090، 19 س، 103  گ.

6.    دانشگاه، ش 2178: نسخ سده، نسخه ناقص است، 19 س، 249 گ  [ف. دانشگاه 9: 873].

7.    ملک، ش 1314: میان نسخ و تعلیق سده 11، انجام در اواخر جزوء 18؛ افتاده، 25 س، 197 گ  [ف. ملک ع 47].

8.    ملک، ش 1028: نسخ سده 12، با عنوان «المجالس» 31س، 147 گ  [ف.  ملک ع 38].

9.    تبریز، کتابخانه ایروانی: بی تاریخ.

10. رضوی، ش 16، اخبار: نسخ بی تاریخ، وقفی خواجه شیر احمد، 25 س، 229 گ  [ف. رضوی 1: 5].

11. رضوی، ش عمومی 9711، بخط نسخ سده 12، 421 برگ. (افزوده آقای طباطبائی)

 

انس التوحید (؟)

شیخ طوسی در گزارش احوال خود در کتاب «الفهرست» از جمله تألیفات خویش این رساله را بدین گونه نام برده است. تا کنون نسخه ای از این رساله بدست نیامده است.

 

الایجاز (فقه)

رساله کوتاهی است در فرائض و مواریث، و شیخ طوسی تفصیل مسائل آنرا به کتاب «النهایه» خود ارجاع داده است، این رساله مشتمل بر 15 فصل می باشد، قطب الدین راوندی شرحی بر آن نوشته و آنرا «الأنجاز» نامیده است.

 

نسخه ها:

1.    قم، کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی، ش 28 ـ 7 ـ 9 (شماره ها بطور عمودی است) نوشته 1096، آغاز افتاده.

2.    اصفهان، کتابخانه سید محمد علی روضاتی، نسخه ضمن مجموعه ای است که مورخ 1267 می باشد و نویسنده آن میر سید محمد موسوی است، 22 س، 6گ.

3.    نجف، کتابخانه عسکری، نوشته میرزا محمد تهرانی عسکری در 1336، نسخه در ضمن مجموعه ای قرار دارد که برخی از برگهای آن بخط علامه تهرانی صاحب الذریعه است.

4.    رضوی، ش 524 (عمومی 6039): نسخ، بی تاریخ.

در ضمن رساله هائی است بشماره 754، 18 س، 11 گ  [ف.رضوی   5: 372].

5.    نجف، کتابخانه آیة الله بروجردی، ش 3/218 و 646: بی تاریخ.

6.    نجف، کتابخانه شیخ هادی آل کاشف الغطاء بی تاریخ [الذریعه]. در ضمن مجموعه.

 

التبیان فی تفسیر القرآن

نخستین تفسیری است که انواع علوم قرآن در آن گرد آمده، ابن ادریس که اکثر مؤلفات شیخ را رد می کند در مورد کتاب تبیان به عظمت مقام شیخ طوسی در تفسیر اعتراف نموده تا آنجا که کتاب تبیان را بنام «مختصر التبیان» تلخیص کرده است که نسختی از آن در کتابخانه فیضیه قم ش 361 فصل 45 موجود است، و فقیه مفسر ابوعبدالله محمد بن هارون نیز بنام «مختصر التبیان» آنرا گزین نموده [الذریعه 3: 328ـ 331] برای اطلاع کافی به مقدمه تبیان: «حیاة الطوسی» بقلم علامه تهرانی صاحب ذریعه ص و، ت مراجعه شود.

 

نسخه ها:

1.    قم، کتابخانه آیة الله مرعشی، نسخه بر شیخ طوسی در 455 قرائت شده است، (از آیه «واذ غدوت من اهلک»).

2.    تهران، کتابخانه فخر الدین نصیری، ش 603: نوشته علی بن محمد کابلی کاتب در آخر رجب 447.

3.    زنجان، کتابخانه امام جمعه زنجانی و فیلم شماره 2972 کتابخانه مرکزی دانشگاه: نسخ ابوالوفاء عبدالجبار بن عبدالله در 494 (جزؤ سوم) 18 س، 266 گ  [ف.  میکروفیلمها 1: 296].

4.    نجف، مکتبة امیرالمؤمنین (ع) ش 171: نوشته سده 5، نسخه در شوال 500 مقابله شده [نشریه کتابخانه مرکزی 5: 410].

5.    تبریز، کتابخانه ثقة الاسلام، ش 129: ج 7 و 8 نوشته 538 [نشریه کتابخانه مرکزی 4: 325].

6.    ملک، ش 174: نسخ محمد بن علی در 566 (جزؤ ششم) 19 س، 255ک  [ف. ملک ع 80 ].

7.    امریکا، پرینستون، مجموعه گرت ج 2، ش 1250: نوشته 567.

8.    استانبول، کتابخانه حراج چی اوغلی ش 129: نسخ 581 (جزؤ نهم) [ف. میکروفیلمها 1: 806].

9.    بروجرد، کتابخانه مدرسه نوربخش: نوشته ربیع الاول 594، از آیه 55 نحل تا پایان سوره یس.

10. هند، رامپور، کتابخانه رضویه، ش 579: نوشته سده 11.

11. مجلس، 4211 (عمومی 64532): نسخ علی بن شمس الدین بغدادی در سده 12 (از سوره سجده تا پایان قرآن) 21 س، 460 گ  [ف.  مجلس 11: 224].

12. زنجان،  کتابخانه امام جمعه زنجان، ش 413، و فیلم  2975 کتابخانه مرکزی نسخ سده 11، ضمیمه امالی شیخ (جزؤ پنجم : از سوره ابراهیم تا سوره بنی اسرائیل) [ف. میکروفیلمها 1: 744].

13. مصر، کتابخانه ازهریه: بی تاریخ.

14. استانبول، کتابخانه فاتح: بی تاریخ.

15. استابنول، کتابخانه عبدالحمید خان: بی تاریخ.

16. قطیف، کتابخانه جفعر بن محمد قطیفی: بی تاریخ.

17. نجف، کتابخانه حاج شیخ آغا بزرگ تهرانی: بی تاریخ.

18. قم، کتابخانه مسجد اعظم ش 2974، جلد دوم است.

19. بغداد، کتابخانه آثار عراقی نسخه کهن.

(دو رقم اخیر افزوده آقای طباطبائی است).

ضمنا یادآرو می شود که نسخه مختصر التبیان ابن ادریس موجود در کتابخانه مدرسه فیضیه قم بشرح زیر است:

مختصر التبیان تألیف ابن ادریس در ذق 582 تخت عنوان «التعلیقه»:

1.    قم، کتابخانه مدرسه فیضیه، ش 361 (فصل 45): نسخ دهم شعبان 1092 (جزؤ پنجم از اواسط سوره بقره تا مقداری از سوره هود)، 19 س، 398 ص  [ف. فیضیه 2: 123].

2.    رضوی، ش 8586.

3.    ملک ... (دو رقم اخیر افزوده آقای طباطبائی است).

 

 

تحریر الفقاع (مسئلة فی ...) فقه

نسخه ها:

1.    اصفهان، کتابخانه سید محمد علی روضاتی: نسخه ضمن مجموعه ای بخط سید محمد خوانساری، برادر صاحب روضات در 1281 قرار دارد، 19 س.

2.    سامرا، کتابخانه میرزا محمد عسکر تهرانی، نوشته همو در سده 13 [مقدمه تبیان ص غ].

3.    نجف، مکتبة الحسینیة: بی تاریخ [مقدمه تبیان ص غ].

4.    هند، کتابخانه راجه فیض آباد: بی تاریخ [مقدمه تبیان ص غ].

 

تلخیص الشافی (کلام ، امامت)

الشافی از سید مرتضی است و شاگرد او: شیخ طوسی آنرا در رجب 432 تلخیص کرده است.

 

نسخه ها:

1.    رضوی، ش 422 کلام و حکمت (عمومی 390): نسخ و نستعلیق، قمست کمی از نسخه بخط کهنه و بقیه بخط جدید است، مجلسی دوم اصل کتاب و تلخیص آنرا تصحیح نموده و تاریخ فراغ از تصحیح بنا بر دستخط مجلسی در ذیل مجلد اول، پایان رجب 1097 می باشد (نسخه مجلد اول و دوم می باشد) 255 گ  [ف. رضوی 4: 53].

2.    ملک، ش 1968: نوشته در 1099، که از روی نسخه مجلسی تصحیح شده و برخی حواشی بخط ملاصالح مازندرانی را دارد.

3.    ملک، ش 1519: نوشته خلیفه بن یوسف نجفی در 1110، نویسنده در آخرین برگ از بیان مجلسی نوشته که وی نسخه را تصحیح کرده و بر آن حواشی دارد.

4.    دانشگاه، ش 519: نسخ علی بن شمس الدین در روز چهارشنبه 7 محرم 1110  [ف. دانشگاه  3/569].

5.    الحکیم، بدون تاریخ.

6.    الآثار العراقیه ـ بغداد، نوشته 510 (دو شماره اخیر افزوده آقای طباطبائی است).

 

 

تمهید الاصول (کلام)

کتاب «جمل العلم و العمل» از سید مرتضی: استاد شیخ طوسی است، و چنانکه شیخ در «الفهرست» خود تصریح نموده؛ تنها بخش اصول کلام آنرا در گزارش کرده است.

 

نسخه ها:

1.    رضوی، ش 54 کلام و حکمت، و فیلم کتابخانه مرکزی دانشگاه شماره 2037: نسخ سده 6، وقفی ابن خاتون در 1068، 227 گ  [ف. رضوی 1: 23، و، ف. میکروفیلمها 1: 311].

2.    دانشگاه، ش 6627: نوشته 1276، ضمیمه رساله دیگری است.

3.    India- Office ، ش 471: بی تاریخ.

 

تهذیب الاحکام (حدیث ـ فقهی)

این کتاب، شرح «المقنعه» استادش شیخ مفید است، بر تهذیب 16 شرح و 20 حاشیه نوشته شده است، و علاوه بر اینها، کتابهائی از قبیل «انتخاب الجیِّد من تهذیبات السید» و «ترتیب التهذیب» و «تصحیح الأسانید» و «تنبیه الاریب فی ایضاح رجال التهذیب» و جز آنها راجع باین کتاب تألیف شده است.

 

نسخه ها:

1.    تبریز، کتابخانه سید میرزا محمد حسین بن علی اصغر شیخ الاسلام طباطبائی و فیلم شماره 1293 کتابخانه مرکزی دانشگاه: بخط شیخ طوسی، گواهی و دستخط شیخ بهائی در اینکه نسخه اصل است در آن دیده می شود [الذریعه 4: 504 ـ 507].

2.    یزد، کتابخانه وزیری ـ جامع کبیر، ش 1/313: نسخ علی بن حسین مزیدی در روز یکشنبه 19 ج 1/786 (صلاة) آغاز افتاد [نشریه کتابخانه مرکزی 4: 380][2]

3.    فیضیه، ش 2688 (فصل 72): نسخ یوسف بن محمد حسین بن یوسف الابدان در روز دوشنبه 22 ذح 873 (زکوة تا پایان حج) 23 س، 513 ص  [ف. فیضیه 2: 401].

4.    سپهسالار، ش 2351: نسخ سده 9 (طهارت تا جهاد) دارای حواشی سودمند، برگهای بسیاری از آغاز و 18 برگ از پایان و چند برگ از میانه ها وصالی شده و خطوط آنها از میان رفته است، نسخه مقابله شده، 24 س، 442گ [ف. سپهسالار 3: 536].

5.    ملک، ش 979: نسخ نزدیک به نستعلیق حسین بن عبدالصمد حارثی همدانی عاملی در 955 (زکوة تا جهاد) با تصحیح شهید ثانی، 21 س، 288 گ [ف. ملک ع، 135].

6.    ملک، ش 2189: نوشته محمد بن احمد ابن سید ناصر الدین حسینی در 961 (دوره کامل) با نسخ متعددی مقابله شده است، 27س، 338گ.

7.    الهیات، ش 244ج: نسخ مرتضی بن حسین بن مرتضی حسینی در روز پنجشنبه 12 رجب 961، ممکن است تاریخ مذکور؛ تاریخ نسخه منقول عنها باشد (نکاح تا پایان دیات) 19 س، 424 گ [ف. الهیات 1: 501].

8.    مشهد، کتابخانه رئیسی گرگانی: نوشته 969.

9.    تبریز، کتابخانه ملی: نوشته 972، ش 3345.

10. رضوی، ش 469 فقه و حدیث (عمومی 5684) : نسخ بی تاریخ (مزار تا دیات) در پشت برگ پایان آمده که این نسخه را مولانا ابوالقاسم محمد بن فتح الله حسینی مرعشی با نسخ مصحح متعدده مخصوصا نسخه شهید ثانی در نجف مقابله نموده و بر رجال و اساتید کتاب حواشی دارد، تاریخ فراغ از مقابله 974 می باشد، وقفی آقا عبدالله صاحب جمع خزانه در غره محرم 1162، 29 س، 330 گ [ف. رضوی 5: 6].

11. دانشگاه، ش 3860: نسخ امیر خاکی؟ شکرالله بن قوام الدین حسینی شیرازی در ذح 980 (مکاسب تا مشیخه) [ف. دانشگاه 12: 37].

12. قم، کتابخانه آیة الله مرعشی: نوشته عنایت الله بن فتح الله سمنانی در 980 در مشهد.

13. قم ، کتابخانه آیة الله مرعشی: نوشته احمد بن علی بن حسین بن موسی نباطی عاملی در 27 شعبان 983، خط صاحب معالم و اجازه او به کاتب در نسخه دیده می شود.

14. دانشگاه، ش 5389: نسخ شیخ علاء الدین بن عبدالرحمن بن نورالله جیلانی در 16 ذح (صلوة تا زیارات) نسخه برگشمار با حروف تهجی را دارد، دارای نشان بلاغ، 21 س، 200 گ [ف. دانشگاه 15: 4233].

15. رضوی، ش 460 (عمومی 1966): نسخ ناصر بن محمد در روز یکشنبه رمضان 989 (تنها کتاب طهارت را دارد) 23 س، 153 گ [ف. رضوی 5: 58].

16. دانشگاه، ش 582: نسخ حسن ابن شیخ حسین معروف به «غرابات نخعی» در 1 ع 2/990 (طهارت تا زکوة) [ف. دانشگاه 5: 1241].

17. دانشگاه، ش 584: نسخ حسن ابن شیخ حسین معروف به «غرابات نخعی» در نیمه روز شنبه 23 ج 1/991 (صیام تا اجارات) [ف. دانشگاه 5: 1241].

18. دانشگاه، ش 583: نسخ حسن ابن شیخ حسین معروف به «غرابات نخعی» در 22 رمضان 992 (نکاح تا دیات) [ف. دانشگاه 5: 1241].

19. مشهد، کتابخانه مدرسه نواب، ش 170: نوشته سده 10.

20. الهیات، ش 322 ج: نسخ سده 10 (از اواسط باب العمل فی لیلة الجمعة و یومها تا اواخر کتاب صلوة) دو برگ از کتاب صلوة مربوط به باب الصلوة فی السفینة، اشتباهاً در پایان نسخه نهاده شده، بخشی از باب فضل الجماعة بخط شکسته نستعلیق نو نویس در اثناء نسخه قرار دارد، 21 س، 123 گ [ف. الهیات 2: 59].

21. مجلس، ش 4053 (عمومی 62873): نسخ سده 10 (زکوة تا حج) با انهائی با امضای مجلسی بدینگونه: انهاه المولی الفاضل العالم العامل منوچهر ادام الله تعالی تاییده سماعاً فی مجالس آخرها اوائل شهر ذی العقدة الحرام لسنة اثنی و ستین بعد الالف من الهجرة محمد تقی بن مجلسی حامداً مصلیاً مسلماً. (گ 82 پ) 20 س، 292 گ [ف.  مجلس 11: 52].

22. ملک،  ش 2189: نسخ سده 10 (نسخه تا زکوة را دارد) با حواشی، محمد بن ابراهیم بن حسین رضوی نسخه را در ذق 1078 مقابله نموده است، 27 س، 338 گ [ف. ملک ع، 38].

23. مشهد، کتابخانه مدرسه سلیمانخان ش 1/ 15: نسخ عبد حاجی الحرمین حاجی سرور در سده 10، نسخه مقابله شده [ف. شهرستانها 1: 17].

24. الهیات، ش 319 ج: نسخ سده 10 و 11 (طهارت تا پایان صلوة) آغاز افتاده، 15 س، 255 گ [ف. الهیات 2: 49].

25. یزد، کتابخانه وزیری، جامع کبیر، ش 66: نسخ سده 10 و 11 [نشریه کتابخانه مرکزی 4: 380].

26. رضوی، ش 72، اخبار: نسخ و نستعلیق اشرف محمد بن شهاب جوذری در اوائل سده 11 (مزار تا آخر کتاب) شیخ محمد بن احمد بن نعمت الله بن خاتون عاملی بخط خود در مکه در 13 ج 1/ 1009 صحت نسخه را تصدیق کرده، مزار بخط نستعلیق و دیون بخط نسخ است که منتهی به اجازه ابن خاتون یاد شده می شود [ف. رضوی 1: 23].

27. قم، کتابخانه آستانه، ش 5889: نوشته سده 1003.

28. سپهسالار، ش 2429 و 308: نسخ آخر ذح 1009 یا 1090؟ (طهارت تا پایان صلوة)  23 س، 349 گ [ف. سپهسالار1: 239].

29. ادبیات، ش 483 (عمومی 75272): نسخ محمد بن مکی بن حسن بن احمد بن سنبغه عاملی در روز شنبه 3 ذح 1010 [ف. ادبیات 3: 71].

30. رضوی، ش 468 فقه و حدیث (عمومی 5685): نسخ محمد بن محمد جزایری ایرسمی اسدی در روز جمعه16 ذح 1015 (حج تا پایان تجارت) نسخه تصحیح و مقابله شده، در پشت برگ آغاز مهر و امضاء حسین بن حسن عاملی دیده می شود، 27 س، 227 گ [ف. رضوی 5: 60].

31. رضوی، ش 466 فقه و حدیث (عمومی 1964): نسخ در روز چهارشنبه 13 محرم 1017 (زکوة تا جهاد) 20 س، 331 گ [ف. رضوی 5: 59].

32. رضوی، ش 450 فقه و حدیث (عمومی 1957): نسخ 11 ذق 1018، تاریخ آغاز تحریر: روز دوشنبه رمضان 1016 می باشد (دوره کامل) 29 س، 597 گ [ف. رضوی 5: 55].

33. رضوی، ش 74، اخبار: نسخ ابوالحسن بن عبدالله کاشی در 1020 (مزار تا پایان کتاب) 33س، 310 گ [ف. رضوی 1: 230].

34. معارف (ملی)، ش 45، اخبار (عمومی 1957): نسخ هدایت الله بن محمد عقیلی راستائی در روز پنجشنبه 10 ذح 1024، 25 س، 404گ [ف. معارف 1: 60].

35. رضوی، ش 71، اخبار، وقفی محمد زمان در 1024 (آغاز تا آخر امر بمعروف)، 571 گ [ف.رضوی  1: 22].

36. مشهد، کتابخانه مدرسه نواب، ش 17: نوشته 1032.

37. فاضلیه، ش 19، اخبار: نسخ علی بن محمد بن حسن خراسکانی؟ [خراسانی] در 1032 (آغاز تا از زیادات صلوة) [ف. فاضلیه 61].

38. رضوی، ش 462 فقه و احادیث (عمومی 6673): نسخ، وقفی حاجی سرور ابن عبدالله در 1034 (طهارت تا بخشی از زیارات)، 21 س، 479گ [ف. رضوی 5: 58].

39. رضوی، ش 464 فقه و حدیث: نسخ میر نعمت الله ابن میر عبدالله حسینی طالقانی از آغاز تا پایان صوم در 14 صفر 1036، و از حج تا پایان آن در روز یکشنبه 14 رجب 1037، نسخ سیف الدین محمود اصفهانی مشهدی که بخشی از مزار تا پایان کتاب را در شعبان 1044 و بخشی دیگر را در پایان ج 1/1045 نوشته است، 18 س، 588گ [ف.رضوی 50 : 59].

40. رضوی، ش 75 فقه و حدیث: نسخ رضوان جبائی طائی در 1037 (مزار تا پایان کتاب) به این نسخه، کتاب رجال روایت تهذیب بخط خواند امیر ابن آقا میر ذرماری، ملحق شده است و خود تهذیب در مدینه مقابله شده، 30 س ، 367 گ [ف. رضوی 1: 24].

41. قم، کتابخانه آستانه، ش 8344: نوشته 1038.

42. سپهسالار، ش 2431 (300): نسخ محمد صادق ابن حاجی محمد حافظ در 1046 برای شاه صفی حسینی صفوی بدستور امیر محمد محسن رضوی متولی (طهارت تا پایان دیات) آراسته، این نسخه چندی در کتابخانه میرزا آقا خان صدر اعظم نوری بوده، 25 س، 559 گ [ف. سپهسالار 1: 236].

43. سپهسالار، ش 4269: نسخ محمد صادق ابن حاجی محمد حافظ در سه شنبه 18 ع 2/ 1047 برای شاه صفی بدستور امیر محمد محسن رضوی متولی (دیون تا پایان فرائض) آراسته، 15 س [ف. سپهسالار 3: 537].

44. سپهسالار، ش 2437: نسخ محمد سعید ابن امین الدین در 1049 (نکاح تا پایان اسانید) این نسخه را شمس الدین محمد شیرازی با نسخه ملا صدر الدین محمد فسوی در روز دوشنبه ع 2/1050 مقابله و تصحیح کرده است، آراسته و دارای یازده سر لوح هر یک با طرح مخصوص [ف. سپهسالار 3: 535].

45. حقوق، ش 69 ج: با بلاغ قرائت از مجلسی اول با تاریخهائی از 1056 تا 1058 (آغاز کتاب، با افتادگی تا زیادات).

46. قم، کتابخانه آستانه، ش 5985 : نوشته در 1057.

47. سپهسالار، ش  2434 (303): نسخ  ابوالفتح بن ابوالقاسم حسینی استرآبادی در 1056 در اصفهان (حج تا پایان کفارات) 20 س، 425 گ [ف. سپهسالار  1: 237 و 3: 534].

48. دانشگاه، ش 2268: نسخ محمد بن اسد ابن ملا ولی دوست در روز پنجشنبه 1 ج 1/1059 (آغاز تا پایان امر بمعروف) حواشی دارد، با نشان بلاغ و مقابله، 25 س، 425 گ [ف. دانشگاه 9: 864].

49. رضوی، ش 76، اخبار: نستعلیق محمد شفیع بن کمال الدین حسینی کوبنانی در (مزار تا پایان کتاب) 336 گ [ف. رضوی 2: 24].

50. رضوی، ش 452 فقه و حدیث (عمومی 1958): نسخ نوروز بن اسماعیل در سلخ صفر 1062، برگ آغاز نو نویس است، در آخرین برگ اجازه روایتی است که مجلسی اول برای محمد باقر جزی [جزینی] در ج 1/1074 نوشته، 362گ  [ف. رضوی 5: 56].

51. ری، کتابخانه  حضرت عبدالعظیم، ش 226: نستعلیق محمد صالح بن عبدالباقی جیلانی لاهیجی در دهه اول ج 1/1062 در مدرسه شیراز [نشریه کتابخانه مرکزی 3: 46].

52. نجف، کتابخانه امیرالمؤمنین، در پایان اجازه مجلسی اول به ملا مؤمن کهپائی در 1062 دیده می شود.

53. مجلس،  ش 40/ 5424 شماره در عمود هم قرار دارد: نسخ 1064 (مجلد دوم) 27 س، 325گ [ف. مجلس 2: 18].

54. فاضلیه، ش 18، اخبار: نسخ، وقفی فاضلخان، وقفنامه بخط مجلسی اول مورخ 1064 می باشد (زیادات تا پایان مشیخه) 31 س، 270 گ [ف. فاضلیه 61].

55. رضوی، ش 455 فقه و حدیث (عمومی 1961): نسخ محمد بن محمد حسینی نیکنامی در 29 ج 2/1064، نسخه تصحیح و مقابله شده است، 21 س، 403 گ [ف. رضوی 5: 57].

56. آصفیه، ش 187: نسخ خوش محمد حسین بن سلطان محمد جزفادقانی: (گلپایگانی) در 1065 (حج تا پایان دیات  با اسانید) [ف. آصفیه 1: 365].

57. رضوی، ش 467 فقه و حدیث (عمومی 5686) : نسخ محمد تقی بن محمد ولی قاینی در سه شنبه 6 ذح 1066 (حج تا پایان نکاح) نسخه نزد ملا احمد ابن حاجی محمد مشهور به «تونی» خوانده شده و شاید کاتب نسخه، همو باشد، تاریخ تحریر پایان کتاب حج: محرم 1073 می باشد، در آخر کتاب تجارت با گواهی تصحیح دیده می شود، 23 س، 414 گ [ف. رضوی 5: 60].

58. مشهد، کتابخانه مدرسه نواب، ش 146: نوشته در 1067، با اجازه سماع ملا احمد تونی در 1075.

59. رضوی، ش 69، اخبار: نسخ سید علی بن فتح الله نخشبی فارسکی در 1068 در برخی از هامشها پاره ای از حواشی بخط ملامحمد زمان ابن ملا کلبعلی: از بزرگان شاگردان مجلسی دوم دیده می شود، 25س، 294گ [ف. رضوی 1: 22].

60. الهیات، ش 199ب: نسخ محمد زمان بن جعفر شولستانی در رجب 1069 (آغاز تا پایان مزار) در برگ 2، شرح آقا جمال خوانساری درباره کتاب خمس در باب زیادات با نشانه «منه مدظله العالی، آقا جمال من الله علینا بیقائه» دیده می شود، 14 س، 488گ [ف. الهیات 1: 501].

61. مجلس، ش 4933 (عمومی 65004): محمد امین بن حیدرمحمد نائینی در دهه اول محرم 1071 برای محمد یوسف بن حسینخان، آراسته، 25 س [ف. مجلس 14: 163].

62. مجلس، ش 4156 (عمومی 64459) : نسخ ابوالفتح بن محمد حسین در 4 ج1/1071 (طهارت تا پایان صلوة) نسخه ای است پاکیزه و در 1071 مقابله شده ، 27س، 232 گ [ف. مجلس 11: 16].

63. فیضیه، ش 2695 (فصل 79): نسخ در ج 2/107 در قم (آغاز تا پایان حج)جهات رجالی حدیث به رمز آمده است، 31 س، 322 گ [ف. فیضیه 2: 415].

64. ملک، ش 2746: نسخ میرزا بیک بن محمد زمان رازی در 22 شوال 1072 (آغاز تا پایان امر بمعروف) با بلاغ و مقابله محمد بن عبدالرحیم سبزواری، 30 س، 393 گ [ف. ملک، ع، 136].

65. قم، کتابخانه آستانه، ش 5976: نوشته در 1074.

66. قم، کتابخانه آستانه، ش 5994: نوشته در 1074.

67. مشهد، کتابخانه جامع گوهرشاد: بخط ملا احمد تونی است ، انهاء قرائت نسخه توسط سید علاء الملک بن ابی طالب موسوی نوشته شده و تونی به حاج محمد حسن بن محمد باقر ساکن مشهد در ذح 1075 اجازه داده و همانجا نوشته شده است که در 1078، نسخه برای مرتبه سوم مقابله شده است.

68. مجلس، ش 1309 (عمومی 13167): نسخ (مزار تا آخر ابواب فقه) در این نسخه چند اجازه هست: یکی اجازه ای است که مجلسی دوم در زیر صفحه 470 برای ابوالبقاء نوشته مورخ 1073 و اجازه روایت کتب اربعه را باو داده. و دیگری اجازه محقق سبزواری است که در زیر صفحه 214 برای محمد بقاء کرزانی (گویا همان ابوالبقاء) مورخ 1079، نگاشته، و این نسخه بر آن دو دانشمند قرائت و تحت نظر آنها تصحیح شده است، و در اجازه مجلسی باین موضوع تصریح شده است و در ذیل صفحه 18 کتابت نسخه از روی نسخه اصل تأیید گردیده و حواشی بخط مجلسی دارد، 29 س، 633گ [ف. مجلس 4: 82].

69. فیضیه، ش 2693 (فصل 77): نسخ علی اصغر در غره ع 1/1075 (دیون تا کفالت) 27 و 29 س، 576ص [ف. فیضیه 2: 404].

70. مجلس، ش 2/ 4154 (عمومی 64457): نسخ در نیمه روز چهارشنبه 4 رجب 1075: تاریخ پایان مشیخه (23 پ ـ 536 پ) (دوره کامل) محمد بن محمد فصیح مراغی در 4 ذق 1219 نسخه را مقابله نموده و در برگ 538 و 539 فهرست شکیات نماز؟ و در برگ 539 پ تا 540 پ جدول رؤیت اهله که در سال استقلال سلطان مکه و مدینه: شریف ادریس بن حسن ساخته شده و جدول کنیه و ولادت پیامبر (ص) و امامان (ع) بعربی و بهمان خط نسخه آمده است، 27 س [ف. مجلس 11: 158].

71. ملک، ش 1/ 3030: نوشته فرج الله بن محمد در 1079 ، 19س، 115گ.

72. رضوی، ش 457 فقه و حدیث (عمومی 959): نسخ، محمد کاظم بن محمد مؤمن نسخه را سه روز مانده از صفر 1076 تصیحح نموده، و در آخر کتاب صلوة یادآور شده که آنرا با نسخه ای که بخط شیخ حسین بن عبدالصمد عاملی (پدر شیخ بهائی)بوده عرض و مقابله نموده و نسخه مستنسخ منه، از نسخه های کهنه بوده که با نسخه اصل در شوال 949 مقابله شده و خط علامه حلی و نیز اجازه شهید ثانی مورخ 20 ع 1/955 بر آن نوشته شده بود (طهارت تا پایان کتاب) 25 س، 303 گ [ف. رضوی 5: 57].

73. سپهسالار، ش 5343: نسخ محمد طاهر بن محمد قاسم عبدالعظیمی در 20 ذق 1076 (مزار تا پایان دیات) نسخه تصحیح شده است، 23 س، 537 گ [ف. سپهسالار 3: 537].

74. ری، کتابخانه حضرت عبدالعظیم، ش 30: نسخ حاجی محمد باقر ابهری الجی اصفهانی در اول رجب 1076 (طلاق تا پایان کتاب) محمد طاهر در رجب 1084نسخه را تصحیح کرده است [نشریه کتابخانه مرکزی 3: 74].

75. مشهد، کتابخانه فرهنگ، ش 202: نسخ موسی بن عزیز الله طالقانی در 1076 [ف. شهرستانها 1: 32].

76. مجلس، ش 5206 (عمومی 65085): نوشته محمد حسین بن محبعلی در 18 ذق 1077: تاریخ هامش، آراسته، و حواشی دارد [ف. مجلس 14: 332].

77. فیضیه، ش 2701 (فصل 58): نسخ ابوطالب ابن میر سید علی حسینی در 23 رجب 1077، 25 س، 584 گ [ف.فیضیه 2: 408].

78. سپهسالار، ش 306 (2441): نسخ در 1077، آغاز افتاده (تنها کتاب طهارت را دارد) 17 س، 188 گ [ف. سپهسالار 1: 238 و 3: 536].

79. رضوی، ش 451 فقه و حدیث (عمومی 1950): نسخ علی اصغر در 1077 (طهارت تا مکاسب) 29 س، 411 گ [ف. رضوی 5: 56].

80. مجلس، ش 4525 (عمومی 62772): نسخ، (نکاح تا دیات) حواشی دارد، سید رفیع الدین نسخه را مقابله کرده  و در پایان صورت اجازه همان سید رفیع الدین محمد حسینی به محمود شیرازی مورخ 1078  دیده می شود، 25 س، 436 گ [ف. مجلس 12: 189].

81. الهیات، ش 1/1، آل آقا: نسخ شب پنجشنبه 15 رجب 1079 (آغاز تا پایان حج) 29 س [ف. الهیات 1: 760].

82. الهیات،  2/1، آل آقا: نسخ نزدیک 1079، آغاز و آنجام افتاده ، 29 س، [ف. الهیات 1: 760].

83. معارف (ملی)، ش 44 (عمومی 1295) اخبار: نسخ محمد رضا بن علیخان گلپایگانی در 5 ذق 1080 (طهارت تا پایان جهاد) 27 س، 438 گ [ف. معارف 1: 59].

84. فیضیه، ش 2696: نسخ روز دوشنبه 8 محرم 1081 (طهارت تا پایان زیادات) آثار مقابله در حواشی دیده می شود، 28 س، 851 ص [ف. فیضیه 2: 406].

85. ملک، ش 2748: نسخ ع 1/1082 (آغاز تا پایان مزار) آراسته، در پایان قصیده ایست در ستایش حسام السطنه فرمانروای خراسان؛ و در آن آمده که سراینده، نسخه را با یک قلمدان باین شاهزاده پیش کش نموده است، 23 س، 522 گ [ف. ملک ع، 136].

86. رضوی، ش 70، اخبار: نسخ، بی تاریخ، برگ پایان نو نویس محمد حسن بن محمد حسن که کتابدار بوده در 1107 می باشد، و همو نسخه را در 1084 وقف کرده است، 21 س، 192 گ [ف. رضوی 2: 22].

87. ری، کتابخانه حضرت عبدالعظیم، ش 395: نسخ 26 ع2/1084 (نکاح تا پایان دیات) [نشریه کتابخانه مرکزی 3: 460].

88. مجلس، ش 4051 (عمومی 62871): نسخ، بی تاریخ (طهارت تا پایان صلوة) در پایان جزو اول اجازه ایست از مجلسی اول مورخ 10 ج 1/1085 به میر ابوالحسن استرآبادی مشهدی، نسخه را ابوالحسن حسینی (گویا همین استرآبادی) در 1085 مقابله و تصحیح کرده است، حواشی دارد، 21 س، 336 گ [ف. مجلس 11: 51].

89. رضوی، ش 472 (عمومی 1973) فقه و حدیث: نسخ علی اصغر بن محمد شفیع سبزواری در ذح 1085 (ایمان و نذر تا پایان کتاب) حواشی مجلسی و دیگران را دارد، این نسخه را ملامحمد علی مشهدی نزد مجلسی و شیخ حر عاملی خوانده و تصحیح نموده است؛ و این دو دانشمند اجازه روایت برای تصحیح نگاشته اند، تاریخ اجازه مجلسی ع 2/1090، و شیخ حر عاملی غره شعبان 1092، در پایان کتاب صید و ذباحه در هامش، تصدیق و اجازه کوتاهی از مجلسی به همان مشهدی مورخ 1098 دیده می شود، آراسته 21 س، 227گ [ف. رضوی 5: 61].

90. قم، کتابخانه سید مهدی لاجوردی نوشته حیدر بن بشاره خاقانی جزایری نجفی در 17 رمضانی 1085، در نسخه اجازه سید احمد جزایری دیده می شود.

91. سپهسالار، ش 51 صدر: نسخ شیر علی بن ذوالفقار هرمن جردی در دوشنبه 16 ذح 1086، آغاز افتاده (صلوة تا پایان صوم) 21 س، 305 گ [ف. سپهسالار 3: 351].

92. ری، کتابخانه حضرت عبدالعظیم، ش 52: نسخ 1086 (زکوة تا زیادات) [نشریه کتابخانه مرکزی 3: 74].

93. سپهسالار، ش 52 صدر: نسخ محمد جعفر بن حسین قهپائی در دهه اول رجب 1087 (آغاز تا مشیخه) حاشیه هائی از مجلسی در آن هست، نسخه مقابله و تصحیح شده است، آراسته، و هر کتاب سرلوحی دارد، 31 س، 671 گ [ف. سپهسالار 3: 531].

94. رضوی، ش 470 (عمومی 1970) فقه و حدیث: نسخ فخرالدین بن احمد بن سلطان محمد در نیمه شوال 1087 (حج تا پایان دیات) شرح مشیخه و سلسله اسانید را دارد، نسخه تصحیح و مقابله شده است، 28 س، 499 گ [ف. رضوی: 61].

95. فیضیه، ش 2690 (فصل 74): نسخ در 1087 برای محمد حسن رضوی (نکاح تا پایان دیات) حواشی دارد، 24 س، 714 ص [ف. فیضیه 2: 402].

96. مشهد، کتابخانه مدرسه نواب، ش 141، نوشته 1087.

97. فاضلیه، ش 16، اخبار: نسخ، وقفی محمد مؤمن در 1088 (آغاز تا حج) 292 گ [ف. فاضلیه].

98. سپهسالار، ش 307 (2430): نسخ عبدالواحد بن محمد امین شیرازی در 1088 (طهارت تا آخر زیادات) نسخه تصحیح شده است، با رمز احادیث، آراسته، فرهاد میرزا دارنده نسخه بوده است، 31 س، 358ص [ف. سپهسالار 1: 239 و 3: 533].

99. ری، کتابخانه حضرت عبدالعظیم، ش 19: نسخ 1088 (آغاز تا زیادات) [نشریه کتابخانه مرکزی 3: 74].

100.           مشهد، کتابخانه فرهنگ، ش 180: نسخ احمد بن میرزا محمد نیشابوری در 1089 (مجلد اول) نسخه تصحیح شده است [ف. شهرستانها 1: 32]

101.           ری، کتابخانه حضرت عبدالعظیم، ش 399، نسخ محمد علی ابن حاجی محمد در ع 2/1090، آراسته [نشریه کتابخانه مرکزی 3: 460].

102.           رضوی، ش 458 (عمومی 2032) فقه و حدیث: نسخ، نسخه را مولانا محمد فاضل بن محمد مهدی مشهدی در نیمه شعبان 1091 مقابله نموده است (طهارت تا پایان صلوة) حسن بن علی تصحیح نسخه را در دوشنبه، 25 ذق 1179 بانجام رسانیده، 21 س، 352 گ [ف. رضوی 5: 57].

103.           فیضیه، ش 2699: نسخ محمد اشرف بن محمد هادی در ذق 1091 (آغاز تا پایان باب الصلوة علی المیت) 19 س، 646 ص [ف. فیضیه 2: 407 ].

104.           رضوی، ش 456 (عمومی 1963) فقه و حدیث: نسخ در چهارشنبه 4 رجب 1091: تاریخ پایان طهارت (طهارت تا صلوة) آغاز افتاده و با نسخه شیخ بهائی که با نسخه قدیمی که آنهم با نسخه اصل مقابله شده بود تصحیح و مقابله گردیده است. 19 س، 500 گ  [ف. رضوی 5: 57].

105.           مشهد، کتابخانه کاظم مدیر شانه چی: نوشته 1092، نویسنده، محمد مهدی دستگردی سبزواری (جهاد تا مشیخه) [نشریه کتابخانه مرکزی 5: 592].

106.           قم، کتابخانه آیة الله مرعشی، در پایان اجازه مجلسی دوم مورخ 1092 دیده می شود.

107.           مجلس، ش 58 (عمومی 6312) نوشته سید محمد صالح بن محمد سعید حسینی در 1090 تا 1093 در مدرسه التفاتیه قزوین (دیوون تا آخر تهذیب) محررِ نسخه مقابله آنرا در 1099 بپایان رسانیده، در پایان مکاتبه و طلاق نشان بلاغ از محمد باقر (گویا مجلسی دوم) دیده می شود، 25 س، 834 گ [ف. مجلس 7: 57].

108.           ملک، ش 5334: نوشته 1093 (از کتاب مزار) 9 31 س، 331گ.

109.           دانشگاه،  ش 2719: نسخ محمد کاظم بن محمد تقی خراسانی لقمانی مازندرانی در 9 ذق 1093[ف. دانشگاه 8: 259].

110.           مجلس، ش 5149 (عمومی 66600): نسخ حاجی علیقلی ماموکا؟ در روز دوشنبه 17 ع 2/1093، 28 س، 435 گ [ف. مجلس 25: 219].

111.           سپهسالار، ش 309 (2438): نسخ محمد علی بن فتحی بیک در 1093 (تجارت تا دیات) نسخه تصحیح شده، قسمتی از آغاز و میانه افتاده، 31 س، 263 گ [ف. سپهسالار 1: 240 و 3: 535].

112.           سپهسالار، ش 310 (2436): نسخه محمد بن علی قهستانی در 1093 (نکاح تا پایان اسناد) 23 س، 240 گ [ف. سپهسالار 1: 240 و 3: 535].

113.           مشهد، کتابخانه مدرسه سلیمانخان، ش 18: نسخ محمد رفیع بن محمد حسین تونی در ج 1/1094 (آغاز تا جهاد) نسخه تصحیح شده، و با نسخه فاضل تونی که آن نیز با نسخه پدر شیخ بهائی مقابله شده بود؛ تصحیح و مقابله گردیده است، و اخیری نیز از روی نسخه کهنه ای که دارای خط علامه حلی بود نوشته شده: پایان زیادات [ف. شهرستانها 1: 8].

114.           ادبیات، ش 3 ب: نسخ جمشید بن محمد زمان کسگری در روز پنجشنبه 17 ع 2/1094 (آغاز تا جزؤ چهارم) حواشی و نشان بلاغ دارد[ف. ادبیات 1: 140].

115.           حقوق،  ش 87 ب: نوشته محمد مهدی (گویا محمد مؤمن) در 1094 با نشان بلاغ در نسخه، و اجازه شیخ حر عاملی به مولا محمد مؤمن ابن حاجی محمد شریف مشهدی در 1094 در آغاز نسخه، و نیز اجازه روایت وی در پایان دیده می شود، حواشی با نشانه «م ق سلمه الله و م د سلمه الله».

116.           مجلس،  ش 7828 (عمومی قدیم 3500 و جدید 6785) : نسخ محمد هاشم بن محمد اسحق قاینی در 1094، 25 س، 780 ص [ف. مجلس 3/10: 1456].

117.           رضوی، ش 475 (عمومی 1917): نسخ خوش در ج 2/1095 (دیون تا آخر دیات) آراسته، 36 س، 278 گ [ف.  رضوی 5: 63].

118.           رضوی، ش 474 (عمومی 1972): نسخ (دیون تا عتق) نسخه را حاجی ملا محمد مشهدی (شاگرد مجلسی) نزد او مقابله نموده و حواشی مجلسی را دارد، در پایان؛ دو اجازه از مجلسی به نویسنده نسخه دیده می شود که تاریخ اجازه اول: 14 ج1/1096 می باشد، آراسته،21س، 281 گ [ف. رضوی 5: 63].

119.           فیضیه، ش 2698 (فصل 82): نسخ کلبعلی بن عامر جزایری در سوم شعبان 1096 (زکوة تا پایان جهاد) 20 س، 582 ص [ف. فیضیه 2: 407].

120.           مجلس، ش  41 (5722): نسخ 1096 ـ 1101 (مجلد اول) 36 س، 329 گ [ف. مجلس 2: 29].

121.           سپهسالار، ش 311 (2432): نسخ عطیة بن عبدالرحمن جزایری در 1097 (طهارت تا پایان امر بمعروف) 30 س، 332 گ [ف. سپهسالار 1: 240 و 3: 533].

122.           مجلس، ش 4976 (عمومی 65047): نسخ 5 ذح 1098 (طهارت تا زیادات) آراسته، 29 س [ف. مجلس 14: 269].

123.           رضوی، ش 459 (عمومی 1967): نسخ عبدالباقی ابن حاج قاسم مشهدی در ع 1/1098 (نسخه فقط طهارت را دارد) 23 س، 159 گ [ف. رضوی 5: 58].

124.           فیضیه، ش 2692 (فصل 76): نسخ خوش سید حسن ابن سید احمد در صفر 1099 (مزار تا پایان کتاب) حواشی دارد، 25 س، 983 ص [ف. فیضیه 2: 403].

125.           مشهد، کتابخانه شانه چی (از نکاح تا آخر مشیخه) نسخ مصطفی بن عبدالواحد حویزی در مشهد، نوشته سده 11.

126.           مشهد، کتابخانه شانه چی: نوشته سده 11.

127.           مشهد، کتابخانه مدرسه نواب، ش 14: نوشته سده 11.

128.           قم، کتابخانه آستانه ش 5986: نوشته سده 11.

129.           قم، کتابخانه آستانه، ش 6109: نوشته سده 11.

130.           تهران، کتابخانه سید محمد باقر حجتی: نوشته سده 11 (زکوة تا پایان حج).

131.           دانشگاه، ش 1867: نسخ سده 11 (جهاد تا پایان نکاح) اسماعیل خواجوی نشان بلاغ قرائت را دارد، و انواع احادیث به رمز در هامش نشان داده شده است [ف. دانشگاه 8: 474].

132.           ادبیات، ش 490: نسخ سده 11، نسخه را شیخ حسین بن محمد عبدالنبی بارباری بحرانی در 7 ج 2/؟ نزد استادش محمد ماحوذی خوانده، و استاد در اواخر ذح 1142 باو اجازه داده است [ف. ادبیات 3: 81].

133.           ادبیات، ش 2/463 (عمومی 75245): نسخ سده 11[ف. ادبیات 3: 81].

134.           ادبیات، ش 15 (عمومی 75288): نسخ سده 11 با بلاغ سماع [ف. ادبیات 3: 81].

135.           الهیات، ش 80 ج  : نسخ سده 11 (صلوة) آغاز افتاده، 23 س، 301 گ  [ف. الهیات 1: 501].

136.           دانشگاه، ش 2760: نسخ سده 11 [ف. دانشگاه 10: 1621].

137.           دانشگاه، ش 2185: نسخ محمد مقیم بن ملک محمد خوانساری در سده 11 (زیادات و جهاد) نسخه تصحیح شده و خط فرهاد میرزا در صفحه عنوان دیده می شود، 24 س، 46 گ [ف. دانشگاه9: 873].

138.           سپهسالار، ش 299 (3353): نسخ سده 11 (دیون تا حدود) آراسته، 36س، 266گ [ف. سپهسالار 1: 236].

139.           سپهسالار، ش 301 (2432): نسخ سده 11 (زکوة تا پایان امر بمعروف) 23 س، 276 گ سپهسالار 1: 237و 3: 534].

140.           سپهسالار، ش 2435: نسخ سده 11 (دوره کامل) بخش طهارت و پاره ای از بخش صلوة) نزدیک دو سوم آن (و قمستی از اسناد افتاده، آراسته با 18 سر لوح با بلاغ قرائت، 36 س، 266گ [ف. سپهسالار 3: 534].

141.           مشهد، کتابخانه مدرسه سلیمانخان، ش 72: نسخ سده 11 (آغاز تا ابواب غسل المیت) [ف. شهرستانها 1: 8].

142.           ملک، ش 2110: نسخ سده 11، 22س، 332گ [ف. ملک ع، 1: 136].

143.           ری، کتابخانه حضرت عبدالعظیم، ش 309: نسخ سده 11 [نشریه کتابخانه مرکزی 3: 460].

144.           ری، کتابخانه حضرت عبدالعظیم، ش 206: نسخ سده 11 (مزار تا پایان کتاب) [نشریه کتابخانه مرکزی 3: 460].

145.           مشهد، کتابخانه مدرسه نواب، ش 106، با وقفنامه مجلسی اول.

146.           یزد، کتابخانه وزیری، جامع کبیر، ش 36: نسخ سده 11 (آغاز تا حج) [نشریه کتابخانه مرکزی 4: 380].

147.           آمل، کتابخانه میرزا ابوالحسن پیشنماز آملی: نسخ محمد محسن فضل الله تفرشی درسده 11 (آغاز تا پایان حج) [نشریه کتابخانه مرکزی5: 400].

148.           مشهد، کتابخانه کاظم مدیر شانه چی: نسخ خوش سده 11 (آغاز تا زیادات) نسخه تصحیح شده و یکبرگ آغاز افتاده [نشریه کتابخانه مرکزی 5: 592].

149.           مجلس، ش 1/47 (1/687): نسخ سده 11، مجلسی دوم آنرا تصحیح نموده است (آغاز تا پایان حج) [ف. مجلس 7: 58].

150.           ری، کتابخانه حضرت عبدالعظیم، ش 50، نسخ سده 11 و 12 (قرض تا لعان) آغاز و انجام افتاده [نشریه کتابخانه مرکزی 3: 72].

151.           رضوی، ش 450 (عمومی 1961) فقه و حدیث: نسخ شیر علی بن ذوالفقار علی اصفانی در 8 ج 1/201، حواشی دارد و محمود بن غلامعلی طبسی آنرا نزد مجلسی دوم در اوائل ع 1/1109 مقابله و تصحیح کرده، در پشت برگ پایان ضمن 9 سطر اجازه ایست که مجلسی برای محمود طبسی نوشته و در ذیل اجازه مجلسی ترجمه احوال محمود طبسی بقلم حاج شیخ عباس قمی دیده می شود، 25س، 317 گ [ف. رضوی 5: 56].

152.           ملک، ش 2200: نسخ زین العابدین محمد قاسم حسنی حسینی انجوی در 1101 (آغاز تا پایان مکاسب) آراسته، 29 س، 381 گ [ف. ملک، ع ، 1: 38].

153.           ری، کتابخانه حضرت عبدالعظیم، ش 393: نسخ 4 ج 1/1103 (مزار تا[3]

154.           رضوی، ش 465 (عمومی 1969) فقه و حدیث: نسخ جلال الدین محمد بن لاهیجی در 8 ذح 1104 در مدرسه نجفقلی بیک اصفهان (زکوة تا پایان اجارات) نسخه عماد الدین محمود صید و ذباحه) [نشریه کتابخانه مرکزی 3: 460].

تصحیح و مقابله شده و حواشی مجلسی و دیگران را دارد، 278 گ [ف. رضوی 5: 59].

155.           دانشگاه، ش 635: نسخ محمد زکی بن محمد شریف سمرقندی در نزدیک 1105(آغاز تا پایان صلوة) [ف. دانشگاه 5: 1242].

156.           دانشگاه، ش 636: نسخ محمد زکی بن محمد شریف سمرقندی در نزدیک 1105 (مجلد دوم) [ف. دانشگاه 5: 1242].

157.           دانشگاه، ش 637: نسخ محمد زکی بن محمد شریف سمرقندی در نزدیک 1105 (مجلد سوم) [ف. دانشگاه 5: 1242].

158.           دانشگاه ، ش 638: نسخ محمد زکی بن محمد شریف سمرقندی در روز جمعه 27 ع 1/1105 (مجلد چهارم) [ف.دانشگاه 5: 1242].

159.           فیضیه، ش 2694 (فصل؟): نسخ خوش طاهر بن محمد زمان حسینی لواسانی در 20 رجب 1106 (زکوة تا پایان زیادات) 23 س، 461 ص [ف. فیضیه 2: 405].

160.           ری، کتابخانه حضرت عبدالعظیم ش 389: نسخ 1107 (تا نماز شب) [نشریه کتابخانه مرکزی 3: 460].

161.           تهران، کتابخانه دکتر اصغر مهدوی، ش 454: نسخ ابوطالب بن ابی تراب در روز سه شنبه 11 شعبان 1108، حواشی دارد با نشانه «م ق مدظله» [نشریه کتابخانه مرکزی 2: 146].

162.           رضوی، ش 471 (عمومی 1975) فقه و حدیث: نسخ آخوند ملا محمد رضا ابن حاج صالح قاینی بیناباجی؟! در 18 رمضان 1109، نویسنده، نسخه را نزد ملا محمد صادق نیشابوری در 1112 تصحیح و مقابله نموده (مزار تا پایان نکاح) با فهراست ابواب، حواشی دارد، 23 س، 199 گ [ف. رضوی 5: 61].

163.           سپهسالار، ش 1896 (313): نسخ، با یادداشت تملک آصف حسینی مورخ 1112 (دیون تا پایان طلاق) 19 س، 311ص [ف. سپهسالار 2: 241].

164.           رضوی، ش 453 (عمومی 1960) فقه و حدیث: نسخ مبین بن محمد علی در روز دوشنبه 8 ذق 1112، 29 س، 409 گ [ف. رضوی 5: 56].

165.           رضوی، ش 473 (عمومی 1974) فقه و حدیث: نسخ محمد رضا ابن حاج محمد صالح قاینی در 1114 (مزار تا پایان دیات) نویسنده، نسخه را نزد محمد صادق نیشابوری مقابله و تصحیح نموده و همان محمد صادق  در اواسط محرم  1115، اجازه روایت به نویسنده در پایان فرائض و مواریث نوشته، با حواشی و فهرست ابواب، 19 س ، 261 گ [ف. رضوی 5: 62].

166.           ملک، ش 1899: نسخ حسن بن سلیمان بن محمد بن احمد بن حسن بن سلیمان عاملی در ج 1/1116 در مشهد: تاریخ تحریر پایان جزو چهارم. و دم شعبان 1116: تاریخ پایان اجازت (نسخه یک صفحه و نیم از جزؤ چهارم است و سپس مزار و می رسد به پایان مشیخه) و این نسخه از کتاب نکاح تا پایان بخط اسماعیل بن محمد رضا در می باشد، 21 س، 493 گ [ف. ملک، ع، 1: 135].

167.           سپهسالار، ش 314 (2427): نسخ فاضل حسینی در 1116 (فقط طهارت را دارد) دارای رمز احادیث، 18 س، 432 گ [ف. سپهسالار 1: 241 و 2: 532].

168.           یزد، کتابخانه حاج میرزا حسن محمود آبادی یزدی «مدرس یزدی»: نسخ محمد زکی بن محمد جعفر حسینی در محرم 1120، محمد سامع بن محمد نصیر یزدی در روز غدیر 1124 می نویسد: من نسخه را نویسانده ام. و نزد مولانا عبدالحی مقابله و تصحیح شده است [نشریه کتابخانه مرکزی 4: 451].

169.           سپهسالار، ش 8409: نسخ گویا از بهاء الدین محمد بن محمد باقر حسینی در 1124 که همو در ذق همان سال نسخه را مقابله و تصحیح کرده است (عتق تا پایان مشیخه) 20 س، 239 گ [ف. سپهسالار 3: 538].

170.           رضوی، ش 66، اخبار: نسخ محمد رضا بن عزیز الله تونی در 1128 (مجلد اول) 26س، 191 گ [ف. رضوی 1: 21].

171.           ری، کتابخانه حضرت عبدالعظیم، ش 38: نسخ محمد صالح بن عباس خولاری از مردم ساحل رود اروس [ارس] در 1129 (آغاز تا پایان صلوة با اسانید) [نشریه کتابخانه مرکزی 3: 74].

172.           رضوی، ش 65، اخبار: نسخ، وقفی نادر شاه در 1145 (آغاز تا پایان صلوة با یک برگ از آغاز زکوة) نشان بلاغ گویا بخط میر داماد در بسیاری از حواشی دیده می شود، 25 س، 284گ [ف. رضوی 1: 21].

173.           رضوی، ش 476 (عمومی 1616) فقه و حدیث: نسخ (دیون تا لعان) نسخه در تاریخهای 27 ذق 1174 و ع 2/1180 مقابله و تصحیح شده است، 21 س، 250 گ، 22 س، 378 گ [ف. رضوی 1: 63].

174.           آصفیه، ش 593: نسخ خوش سده 12 (طلاق تا ؟) پایان نو نویس است، [ف. آصفیه 1: 366].

175.           مشهد، کتابخانه کاظم مدیر شانه چی: نسخ مصطفی بن عبدالواحد در سده 12 نویسنده؛ نخست نسخه را در نجف نوشته و در مشهد بانجام رسانیده است (نکاح تا مشیخه) [نشریه کتابخانه مرکزی 5: 592].

176.           مجلس، ش 59 (عمومی 6312): ثلث نسخ گویا از حاج محمد نهاوندی در سده 12 (تا امر بمعروف)، مانند شماره 7 همین فهرست، 25 س، 528 ص [ف. مجلس 7: 58].

177.           مجلس، ش 57 (عمومی 63120) : ثلث نسخ از حاج محمد نهاوندی در سده 12 (آغاز تا زکوة) آراسته، 25 س، 618ص [ف. مجلس 7: 560].

178.           ری، کتابخانه حضرت عبدالعظیم، ش 15: نسخ سده 12 (طهارت تا پایان جزؤ سوم) آغاز افتاده [نشریه کتابخانه مرکزی 3: 740].

179.           ملک، ش 5334: نسخ سده 12 از روی نسخه مورخ 1093 (مزار تا مشیخه) 21 س، 36 گ [ف. ملک، ع، 1: 136].

180.           ملک، ش 2770: نسخ سده 12 (آغاز تا حج) 31 س، 331 گ [ف. ملک، ع، 1: 136].

181.           قم، کتابخانه آستانه، ش 599 نوشته سده 12.

182.           سپهسالار، ش 5446: نسخ سده 12 (آغاز تا صلوة میت) برگ اول افتاده، 21 س، 536 گ [ف. سپهسالار 3: 537].

183.           سپهسالار، ش 8147: نسخ سده 12 (آغاز تا پایان صلوة) حواشی دارد، 23س، 340 گ [ف. سپهسالار 3: 537].

184.           مجلس، ش 3502: (عمومی قدیم 78281 و جدید 6287): نسخ سده 13 (جهاد تا قریب به پایان آن) [ف. مجلس 3/10: 1457].

185.           آصفیه، ش 189: نسخ خوش سده 13 با تملک مورخ 1268 (حج تا پایان مکاسب) 23 س، 298 گ [ف. آصفیه 1: 365].

186.           مجلس، ش 4057 (عمومی 62877): نسخ محمود بن محمد رضا بیدگلی در روز دوشنبه 18 ج 2/1312 (دیون تا تجارات) 21 س، 136 گ [ف. مجلس 21:  57].

187.           مشهد، کتابخانه کاظم مدیر شانه چی بی تاریخ، با حواشی آقا حسین خوانساری.

188.           دانشگاه، ش 460: نسخ بی تاریخ با کاغذ ترمه (مزار تا پایان کتاب).

189.           دانشگاه، ش 639: نسخ بی تاریخ با کاغذ ترمه (آغاز تا میانه زیادات).

190.           رضوی، ش 73، اخبار: نسخ بی تاریخ، نسخه بسیار کهنه ای است (نکاح تا وصایا) 211 گ [ف. رضوی  1: 23].

191.           مشهد، کتابخانه مدرسه نواب، ش 109: بی تاریخ.

192.           مشهد، کتابخانه مدرسه سلیمانخان، ش 2: نسخ بی تاریخ، مولانا لطف الله نسخه را نزد ملا احمد تونی برادر ملا عبدالله فاضل تونی خوانده و اجازه روایتی از احمد تونی به نویسنده نسخه دیده می شود (جهاد تا پایان کتاب) [ف. شهرستانها 1: 8].

193.           مجلس، ش 39 (5423) نسخ بی تاریخ، آراسته، 30 س، 362 گ [ف. مجلس 2: 18].

194.           سپهسالار، ش 315 (2428): نسخ بی تاریخ (آغاز تا اواخر زکوة) نسخه تصحیح و مقابله شده است، 21 س، 353 گ [ف. سپهسالار 1: 242 و 3: 532].

195.           قم، نسخه آیة الله بروجردی: بی تاریخ، با مقابله و تصحیح ملا خلیل قزوینی (طهارت را دارد).

196.           سپهسالار، ش 312 (1882): نسخ بی تاریخ (دیون تا پایان دیات) 32 س، 222 گ [ف. سپهسالار 1: 241 و 3: 531].

197.           سپهسالار، ش 298 (2435): نسخ بی تاریخ (دوره کامل، و فقط بخشی از اسناد افتاده) آراسته و دارای 18 سرلوح و کاغذ متن و حاشیه، 27 س، 238گ [ف. سپهسالار 1: 235].

198.           سپهسالار، ش 1896: نسخ بی تاریخ (دیون تا آخر طلاق) 19 س، 311 گ [ف. سپهسالار 3: 532].

199.           مشهد، کتابخانه فرهنگ: نسخ بی تاریخ، نسخه تصحیح شده و انجام آن افتاده [ف. شهرستانها 1: 32].

200.           فاضلیه، ش 17، اخبار: نسخ بی تاریخ، وقفی فاضلخان، انجام افتاده، 31 س، 321 گ [ف. فاضلیه 60].

201.           رضوی، ش 67، اخبار: نسخ بی تاریخ (مجلد اول تا پایان امر بمعروف) آغاز و انجام افتاده، 21 س [ف. رضوی 1: 21].

202.           رضوی، ش 68، اخبار: نسخ بی تاریخ (مجلد اول تا اواخر جهاد) نشان بلاغ دارد، 25 س، 472 گ [ف. رضوی 1: 22].

203.           رضوی، ش 77، اخبار: نسخ بی تاریخ (قسمتی از مزار و پس از زیادات؛ یکی صفحه از جهاد) 25، 28 گ [ف. رضوی 1: 22].

204.            رضوی، ش 461 (عمومی 1965): نسخ بی تاریخ (طهارت تا اوائل باب المیاه) 25 س، 86گ [ف. رضوی 5: 58].

205.            رضوی، ش 463 (عمومی 1976): نسخ بی تاریخ (قسمتی از صلوة تا قدری از باب مایجوز الصلوة فیه) نسخه موریانه خورده است، 23 س، 30 گ [ف. رضوی 5: 59].

206.            فیضیه، ش 2703 (فصل 87): نسخ بی تاریخ (فقط طهارت را دارد) 19 س، 453 ص [ف. فیضیه 2: 409].

207.            فیضیه، ش 2689 (فصل 73): نسخ بی تاریخ (جهاد تا باب الحد فی القریة از کتاب الحدود) 28 س، 778ص [ف. فیضیه 2: 402].

208.            فیضیه، ش 2691 (فصل 75): نسخ بی تاریخ (مقداری از حج تا زیادات) 28 س، 430 ص [ف. فیضیه 2: 403].

209.            فیضیه، ش 2697 (فصل 81): نسخ بی تاریخ (مجلد اول: آغاز تا مقداری از زیادات) 25 س، 991 گ [ف. فیضیه 2: 406].

210.            فیضیه، ش 2700 (فصل 84): نسخ بی تاریخ (جهاد تا مقداری از عتق) 23 س، 512 ص [ف. فیضیه 2: 408].

211.            فیضیه، ش 2702 (فصل 86): نسخ بی تاریخ (دیون تا اجارات) 30 س، 116 ص [ف. فیضیه 2: 409].

212.            پاریس، شماره های 6660، 6617، 6591: بی تاریخ.

213.            برلین، ش 1140: بی تاریخ.

214.            انگلستان، ش 339: بی تاریخ، نسخه قطعه ای از کتاب است؟

215.            امریکا، کتابخانه پرینستون، مجموعه گرت، ش 1910: بی تاریخ.

216.            استانبول، کتابخانه چلبی عبدالله، ش 39: بی تاریخ.

217.            نجف، کتابخانه سید محمد بغدادی: بی تاریخ [فهرست مصادر الشیخ 98].

218.            تبریز، کتابخانه ایروانی: بی تاریخ (مجلد اول و دوم).

 

 

ث

ثلاثون مسألة (کلام)

شیخ طوسی در این رساله، سی مسأله کلامی و اعتقادی را آورده و جز رساله «الاقتصاد» او می باشد که قبلا معرفی شد.

آغاز: بسمله، حمدله، اما بعد فهذه ثلثون مسئلة اثبتها الامام الشیخ ابو جعفر الطوسی قدس سره، مسئلة: معرفة الله واجبة علی کل مکلف بدلیل انه منعم فیجب معرفته تعالی ...

انجام: و کلما اخبر به المعصوم فهو حق، و الحمدلله رب العالمین، صلوات... یا ارحم الراحمین.

 

نسخه ها:

1.    مشهد، کتابخانه جامع گوهر شاد، ش 3/1666: نوشته سده 10.

2.    الهیات، ش 5/168 د (گ 131 پ ـ 133ر): نسخ سده 10 و 11، 11 س [ف. الهیات 2: 459] به عنوان «الاعتقادات».

3.    بصره، کتابخانه عباسیه باش اعیان ضمن مجموعه ای بشماره 93 د: نوشته 1071.

4.    سپهسالار، ش 1/7556 (گ 1 پ ـ 4پ): نسخ محمد شفیع بن محمد حسن هزار جریبی 1095، 14 س [ف. سپهسالار 3: 162] به عنوان «الاعتقادات».

5.    دانشگاه، ش 7/4005 (گ 47 ـ 48): نوشته میر محمد ابن میر سید حسین علم جناحی در اواخر سده 11 [ف. دانشگاه 12: 2993] به عنوان «الاعتقادات» و «مسائل الطوسی».

6.    دانشگاه، ش 1/2525 (ص 2ـ 4) نسخ سده 14 ، 21 س [ف. دانشگاه 9: 1324] به عنوان «الاعتقادات».

7.    کاظمین، کتابخانه سید حسن صدر بی تاریخ [مصادر دراسة الشیخ الطوسی].

8.    سامرا، کتابخانه میرزا محمد تهرانی عسکری ضمن مجموعه ای بخط خود تهرانی نوشته 1333. (از این شماره ببعد افزوده آقای طباطبائی است).

9.    نجف، کتابخانه امیرالمؤمنین ضمن مجموعه از سده 11.

10.        هند، راجه فیض آباد، بدون تاریخ.

11.        نجف، کتابخانه شخصی سید محمد بغدادی، در ضمن مجموعه.

12.        رضوی، ش عمومی 1/8606، 1/ـ 4پ، نوشته 1294.

13.        نجف، کتابخانه شخصی شیخ علی کاشف الغطاء، ضمن مجموعه.

14.        رضوی، نوشته 1097.

 

ج

الجمل و العقود (فقه)

شیخ طوسی این کتاب را بدرخواست قاضی عبدالعزیز بن نحریر بن عبدالعزیز بن براج قاضی طرابلس (م 481) نوشته چنانکه در آغاز این کتاب بهمین موضوع تصریح کرده است و بگواهی برخی از نسخه های کهنه طبق دستخط شیخ؛ استفاده می شود که منظور از قاضی، همان ابن البراج است.

 

نسخه ها:

1.    مشهد، کتابخانه مولوی: نوشته 691، نسخه ای بسیار کهنه است.

2.    مجلس، ش 2/4953 (عمومی 65025): گ 86 پ ـ 105ر، و فیلم شماره 2992 کتابخانه مرکزی: نسخ محمد بن علی، مجاور حرم غروی «نجف» در ع 2/7660، 11س [ف. مجلس 14: 229، و ف. میکروفیلمها 1: 777].

3.    تهران، کتابخانه رمضانی: نوشته 789.

4.    مجلس، ش 3082 (عمومی 14285): نسخ سده 8، 15 س، 85 ص [ف. مجلس 2/10 : 637].

5.    نجف، مکتبة امیرالمؤمنین، ش 1/512: نوشته دوم رمضان 828 [نشریه کتابخانه مرکزی 5: 412].

6.    اصفهان، کتابخانه دانشکده ادبیات، ش 1/33: نسخ قاسمعلی بن محمود بن محمد کاشفی در 881؟ [نشریه کتابخانه مرکزی 5: 303].

7.    دانشگاه، ش 788: نوشته دهه اول ع 1/927 [ف. دانشگاه 1844].

8.    رضوی، ش 2/240 فقه: نسخه در شعبان 975، 15 س، 35 گ [ف. رضوی 2: 74].

9.    دانشگاه، ش 1/3941 (گ 2ـ 39): نسخ سده 10 و 11 [ف. دانشگاه 12: 2931].

10. الهیات، ش 4/306ج (گ 64پ ـ 91ر): نسخ 1065، نسخه در حدود 1117مقابله و تصحیح شده  است، 19 س [ف. الهیات 1: 507 (206)].

11. مجلس، ش 2/64 دفتر (ص 132 ـ 164): نوشته محمد قاسم ابن میر حسینقلی سیرجانی در 1244 [ف. مجلس 7: 62].

12. ملک، ش 2776: نوشته محمد مهدی ابن حاجی علی اکبر همدانی در 1237، 30 س، 25گ.

13. دانشگاه، ش8/920 (گ221 ـ 233):  نسخ بی تاریخ [ف. دانشگاه 1844].

14. نجف، کتابخانه شیخ الشریعه: بی تاریخ.

15. رضوی، ش عمومی 1/9811: نسخ خوش ابوالحسن بن عبدالکافی مورخ 1231، (1پ ـ 11پ) (از این شماره ببعد از اضافات آقای طباطبائی است).

16. رضوی، ش عمومی 7553 بنسخ خوش محمد بن علی بن محمد بن یوسف بحرینی نسخه را برای خود نوشته، مورخ رجب 1060، بضمیمه خلاف و تصحیح کرده است، تاریخ پایان تصحیح 19 ذق 1107، (1رـ 14پ).

17. رضوی، ش عمومی 1/8220 بنسخ خوب اوائل سده 13، 1ـ 43 ر.

18. نجف، کتابخانه شیخ علی کاشف الغطاء ضمن مجموعه.

19. مشهد، کتابخانه جامع گوهرشاد ضمن مجموعه، نوشته 885.

20. مجلس، ش 1/282 از سده 8 و 9. [نشریه کتابخانه مرکزی 6: 517].

 

جوابات المسائل ... = المسائل

ح

حجیة الأخبار = العمل بالخبر الواحد (مسئلة فی ـ)

 

خ

الخلاف = مسائل الخلاف

 

ر

الرجال = الابواب

رجال الکشی = اختیار الرجال

 

ریاضة العقول (کلام)...

شیخ طوسی کتاب خود را که بنام «مقدمة فی المدخل الی علم الکلام» بود در این کتاب گزارش کرده است. نجاشی در «رجال» و ابن شهر آشوب در «معالم العلماء» از این کتاب یاد کرده اند...

 

ش

شرح جمل العلم و العمل = تمهید الاصول

شرح الشرح = (اصول فقه)

شاگرد شیخ طوسی: «حسن بن محمد سلیقی» گوید: از مصنفاتی که شیخ در فهرست خود از آن یاد نکرده همین کتاب «شرح الشرح» در اصول فقه است، در حالیکه کتاب مبسوطی است که شیخ مقداری از آنرا بر ما املاء کرده ولی قبل از تکمیل آن از دنیا رفت[4].

 

ع

العدة ـ عدة الاصول (اصول فقه)

شیخ طوسی این کتاب را (البته قسمتی از آن را) در زمان حیات استاد خود سید مرتضی تألیف کرده و گویند در دو بخش اصول دین و اصول فقه نوشته و مبسوط ترین کتابی است که قدماء در این فن نوشته اند، شیخ در تنقیح مباحث و مبانی فقه باندازه کافی مسائل مربوطه را آورده و در این کتاب گزارش نموده است.

 

نسخه ها:

1.    رضوی، ش 61، اصول فقه: نسخ عبدالصمد بن عبدالله بن حسین بن احمد در 538 یا 528، 24 س، 205 گ [ف. رضوی 2: 19].

2.    رضوی، ش 271 (عمومی 3003): نسخ دوم شعبان 1050، 30 س، 315 گ [ف. رضوی 6: 61].

3.    یزد، کتابخانه وزیری = جامع کبیر: نسخ روز یکشنبه 8 ج 2/1051 [نشریه کتابخانه مرکزی 4: 388].

4.    ملک، ش 1966: نسخ محمد مؤمن بن نظر علی سراج اسفراینی در 6 ذق 1055، آغاز افتاده، 20 س، 149 گ [ف. ملک، ع ، 1: 368].

5.    یزد، کتابخانه حاج میرزا حسن محمودآبادی یزدی «مدرس یزدی» : نسخ محمد شفیع بن محمد شریف حسنی فدکی در 1057 [نشریه کتابخانه مرکزی 4: 453].

6.    رضوی، ش 62، اصول فقه: نسخ شمس الدین طالقانی در 1080، 14 س، 207 گ [ف. رضوی 2: 19].

7.    یزد، کتابخانه وزیری = جامع کبیر، ش 1/254: نسخ حسین بن منصور در 1082 در طوس از روی نسخه نوشته حسین هلال در نیمه روز جمعه 25 صفر 723 (جزؤ 2) [نشریه کتابخانه مرکزی 4: 407].

8.    رضوی، ش 58، اصول فقه: نسخ کمال الدین محمد در 1090 [ف. رضوی 2: 18].

9.    ملک، ش 6360: نسخ در سه شنبه محرم 1126، 14 س، 300 گ [ف. ملک، ع، 1: 368].

10. رضوی، ش 27 (عمومی 6913): نسخ محمد بن محمد مهدی رضوی معروف به «سعید» در روز دوشنبه 21 محرم 1133 در کربلا، چند برگ آغاز افتاده [ف. رضوی 2: 62].

11. اصفهان، کتابخانه سید علی روضاتی: نوشته محمد جعفر در 4 شعبان 1272، 17 س، 208 گ.

12. یزد، کتابخانه حاج میرزا حسن محمود آبادی یزدی «مدرس رسمی» و فیلم کتابخانه مرکزی بشماره 2535: نسخ علیرضا یزدی در روز سه شنبه 16 رمضان 1279 [نشریه کتابخانه مرکزی 4: 455 و ف. میکروفیلمها 1: 711].

13. همدان، کتابخانه دامغانی: نوشته 22 رجب 1282 [نشریه کتابخانه مرکزی 5: 348].

14. رضوی، ش 60، اصول فقه: نسخ بی تاریخ وقفی مرتضی قلیخان در 1340، پایان افتاده، 274 گ [ف. رضوی 2: 19].

15. رضوی، ش 59، اصول فقه: نسخ بی تاریخ، وقفی حاج سید محمد، پایان افتاده، 19 س، 232 گ [ف. رضوی 2: 19].

16. رضوی، ش 57، اصول فقه: نسخ بی تاریخ، وقفی نادرشاه در 1145، 23 س، 143 گ [ف. رضوی 2: 18].

17. منچستر، ش 164: بی تاریخ.

18. موصل، بی شماره: بی تاریخ [فهرست مخطوطات الموصل].

 

 

عقود الابواب ـ عقود ابواب الفقه = الجمل و العقود

العمل بالخبر الواحد و بیان حجیته (مسئلة فی ـ) اصول فقه

از این رساله بنام «حجیة الاخبار» نیز تعبیر شده است [ذریعه 6: 270]

عمل یوم و لیلة (مختصر فی ـ ) دعا.

برخی این رساله را «یوم و لیلة» نیز نامیده اند، ولی شیخ طوسی در «الفهرست بهمان عنوان «مختصر فی عمل یوم و لیلة» تعبیر کرده، در این رساله، فرائض و نوافل یومیه و برخی تعقیبات در نهایت اختصار آمده است، علامه تهرانی می گوید: نسخ متعددی از این رساله دیدم که برخی از آنها در زیر گزارش می شود:

1.    نجف: بخط علامه سید احمد زوبن نجفی در 1324 [مقدمه تبیان صفحه غ].

2.    سامرا، (کتابخانه ـ) : نوشته میرزا محمد تقی عسکری در سده 14 [مقدمه تبیان صفحه غ].

3.    نجف، کتابخانه شیخ علی کاشف الغطاء ضمن مجموعه (افزوده آقای طباطبائی)

 

 

غ

الغیبة (عقائد ـ حدیث)

این کتاب درباره غیبت حضرت ولی عصر (عج) می باشد، و برخی تصور کرده اند که شیخ طوسی آنرا در زمان حیات استاد خود: شیخ مفید تألیف نموده و گویند: منظور از این عبارت کتاب:  «... مارسمه الشیخ الجلیل اطال الله بقائه...» همین شیخ مفید می باشد، ولی این تصور نباید صحیح باشد؛ زیرا شیخ طوسی در پاسخ اعتراض به طول عمر حضرت ولی عصر (عج) در صفحه 58 می گوید: «الی هذا الوقت الذی هو سنة سبع و اربعین و اربعمائة...» پس منظور از «الشیخ الجلیل» غیر از شیخ مفیدی است که در 413 وفات کرده است [مقدمه تبیان صفحه ح و ذ].

 

نسخه ها:

1.    رضوی، ش 637 (عمومی 2090) حدیث. نستعلیق محمد معروف در روز سه شنبه 26 ع 2/ 1074 در نجف، نسخه بوسیله نویسنده، مقابله و تصحیح شده است، 15 س، 215 گ [ف. رضوی 5: 136].

2.    رضوی، ش 188، اخبار: نسخ در 1089، 17 س، 197 گ [ف. رضوی 1: 62].

3.    اصفهان، کتابخانه سید محمد علی روضاتی: نسخ سده 11، پایان نو نویس سید محمد خوانساری است، 14 س، 205 گ.

4.    فیضیه، ش 1713 (فصل 300): بی تاریخ، 17 س، 363 ص [ف. فیضیه 2: 91].

5.    سپهسالار، ش 5/6062 (گ 59 ـ 203): بی تاریخ [ف. سپهسالار 5: 353].

 

ف

الفرق بین النبی و الامام (مسئلة فی ـ) کلام

شیخ طوسی از این رساله در «الفهرست» یاد کرده.

آغاز:  مسئلة فی الفرق بین النبی و الامام (ع) املاء الشیخ ابی جعفر الطوسی رحمه الله سأل الشیخ ایده الله املاء الفرق بین النبی و الإماما و بیان فائدة کل واحدة من اللفظتین، و هل یصح انفکاک النبوة من الإمامة ...

انجام: وقد استوفینا فی هذه المسألة فی کتاب الامامة و فی المسائل الحلبیة و بلغنا فیها الغایة فمن اراد ذلک وقف علیه من هناک انشاء الله تعالی «تمت المسئلة».

 

نسخه ها:

1.    ملک، ش 12/1626: نوشته نزدیک 854، نسخه در ضمن پنج صفحه قرار دارد که ضمن مجموعه ای است شامل 21 رساله گوناگون به فارسی و عربی.

 

الفهرست

شیخ طوسی در این کتاب اصحاب کتاب  اصول را نام برده است. علما، در علم رجال بدان متکی هستند، برای آگاهی بیشتر از این کتاب به مقدمه تبیان صفحه ظ مراجعه شود.

 

نسخه ها:

1.    ادبیات، ش 1/213: نسخ سده 9، زین الدین علی بن احمد عاملی در نیمه ذح 953 برای نویسنده نسخه اجازه انهائی نوشته (پایان مجموعه) این کتاب وسایر نسخه ها و رساله های ضمیمه آن را جمال الدین بن نور الدین حسینی به شیخ کمال الدین ابن شیخ جعفر بحرانی بخشیده است [ف. ادبیات 2: 83 (52)].

2.    دانشگاه، ش 1044 (گ 102 ـ 141): نسخ شریف بن بهاء الدین علی رامدی در روز جمعه 17 شوال 953 [ف. دانشگاه 2: 637].

3.    فیضیه، فیضیه 1/2454 (فصل 117): نسخ نعمت الله بن حمزه عمیدی حسینی نجفی در 71 ع 1/982، در صفحه اول سید محمد صاحب مدارک (م 1009) بخط خود طریق نقل و روایت این کتاب و سایر مصنفات شیخ طوسی را درج نموده و در ذیل آن ابن شدقم: حسن بن علی بن حسن بن علی شدقم  بخط خود طریق نقل و روایت این کتاب تا مؤلف را نوشته و یادآور شده که در 987، این نسخه از صاحب مدارک باو اهداء گردیده، در هامش صفحه آخر در طرف راست؛ خط صاحب مدارک آمده که پایان مقابله را در روز پنجشنبه 14 شوال 983 ثبت کرده است [ف. فیضیه 2: 320].

4.    اصفهان، کتابخانه دانشکده ادبیات: نوشته فضل الله بن محمد در 20 رجب 984  [نشریه کتابخانه مرکزی 5: 200].

5.    مشهد، کتابخانه کاظم مدیر شانه چی: نوشته 975.

6.    مجلس، ش 2/5113 (عمومی 65184) گ 202 پ ـ 294ر: نسخ احمد ابن سید شرف الدین حسینی حسنی در 4 ذح 989 [ف. مجلس 15 : 72].

7.    دانشگاه، ش 1/2945 (گ 1 ـ 90): نسخ حاجی محمد امین بن احمد شریف اصفهانی در روز پنجشنبه 6 شوال 992 [ف. دانشگاه 10 : 1829].

8.    یزد، کتابخانه حاج میرزا حسن محمود آبادی یزدی (مدرس رسمی): نسخ سده 10 و 11، آغاز  و انجام افتاده [نشریه کتابخانه مرکزی 4: 453].

9.    ملک، ش 2822: نوشته هدایت الله بن علی بن عبدالله جزایری در 1058، نسخه مقابله شده، و دارای حواشی حسین بن عبدالصمد (پدر شیخ بهائی).

10. ادبیات، ش 2/452 (عمومی 75233): نسخ احمد بن صالح بن سعید سجیل؟ حجری؟ در نیمه روز یکشنبه 10 رمضان 1066، نسخه مقابله و تصحیح شده [ف. ادبیات 3: 100].

11. تهران، کتابخانه سید محمد محیط طباطبائی: نوشته سده 11 در مکه.

12. ملک، ش 5805: نسخ سده 21، آغاز و انجام افتاده، 14 س، 117 گ [ف.ملک، ع، 1: 408].

13. دانشگاه، ش 2/5374 (گ 67 پ ـ 126 ر): نستعلیق محمد مهدی بن محمد اسماعیل ابن حاجی خداداد ابن کربلائی اسماعیل استرآبادی در دهه دوم شعبان 1246 [ف. دانشگاه 15: 4225].

14. دانشگاه، ش 847، (گ 79 ـ 133): نوشته  6 صفر 1284 [ف. دانشگاه 2: 637]

ش 1/1102 (ص 1ـ 118): نسخ محمد حسن بن احمد بن محمد علی بن علی بن اکبر گلپایگانی نژاد بروجردی در 1352 [ف. دانشگاه 2: 637].

15. رضوی، ش عمومی 1/9937 بخط نسخ سده 10 و 11 (افزوده آقای طباطبائی).

 

م

مالایسع المکلف الاخلال به (کلام)

شیخ طوسی در الفهرست این رساله را در تعداد تصانیف خود شمرده و نجاشی نیز در رجال آنرا از مصنفات شیخ یاد می کند.

علامه تهرانی (صاحب الذریعة) می گوید: نزد مرحوم شیخ هادی آل کاشف الغطاء مجموعه ای دیدم که بخط جد بزرگ او شیخ جعفر کاشف الغطاء بوده، و در ابتداء این مجموعه رساله ای در اصول فروع دین قرار داشت که با عبارات زیر آغاز می شود:

الحمدلله کما هو اهله و مستحقه و صلی الله علی سیدالانبیاء محمد و عترته الابرار الاخیار صلوة لا انقطاع لمددها و لا انتهاء لعددها و سلم و کرم، اما بعد فقد اجبت الی ماسأله الاستاذ ادام الله تأییده من املاء مختصر محیط مما یجب اعتقاده فی جمیع اصول الدین، یجب عمله من التبرعات لا یکاد المکلف من وجوبها علیه [کذا] لعموم البلوی و لم اخل شیئا مما یجب اعتقاده من اشارة الی دلیله وجهة علمه علی صغر الحجم و شدة الاختصار ولن یستغنی عن هذا الکتاب مبتدئ تعلیما و تبصرة و منتهی تنبیها و تذکرة و من الله استمد المعونة و التوفیق.

عنوان شروع در مطلب آن چنین است:

ما یجب اعتقاده فی ابواب التوحید، الاجسام محدثة لأنها لم تسبق الحوادث فلها حکمها فی الحدوث ...

گمان می رود رساله فوق الذکر همان «ما لا یسمع المکلف الاخلال به» باشد.

 

نسخه

1.    نجف، کتابخانه شیخ هادی آل کاشف الغطاء [مصادر الشیخ].

 

مایعلل و مالایعلل (کلام)

شیخ طوسی در الفهرست و نجاشی در رجال از این رساله یاد کرده اند.

 

المبسوط (فقه)

این کتاب دوره کاملی از فقه است و نیز بچاپ رسیده و مشتمل بر سی کتاب در ابواب فقهی.

 

 

نسخه ها:

1.    قم، کتابخانه آیة الله مرعشی: نوشته 507.

2.    ملک، ش 1102: نسخ نزدیک به خط کوفی محمد بن مظفر در روز شنبه 24 شعبان 571 و شنبه 11 ع 2/571: پایان کتاب شفعه، دو برگ آغاز نونویس است با بلاغ در پایان ج 2/؟، 19 س، 290 گ [ف. ملک، ع، 1: 465].

3.    نجف، کتابخانه آیة الله حکیم: نسخ علی بن حسین بن ابی الحسن دارانی در روز جمعه 18 ع2/586 [نشریه کتابخانه مرکزی 5: 420].

4.    مشهد، کتابخانه جامع گوهرشاد : ش 69: نوشته 596.

5.    رضوی، ش 391 فقه و حدیث: نسخ (بیع تا اواسط نکاح) در نسخه اجازه ایست که در 659 بخط احمد بن احمد از دانشمندان آن عصر برای ابی هاشم علوی حسینی نوشته و نسخه ایست بسیار کهنه [ف. رضوی 2: 120].

6.    مجلس سنا، ش 13038 بخط نسخ محمود بن حسن بن محمدبن احمد بن یوسف ابن عباس بن الرشید و بتاریخ 5 جمادی الثانی 680 از سبق و رمایه تا الدعوی و البینات. (طباطبائی).

7.    رضوی، ش 390 فقه و حدیث: نسخ 916 (از حد مرتد تا پایان کتاب) 27 س، 83 ص [ف. رضوی 2: 120].

8.    ملک، ش 1947: نسخ فضل الله بن محمد در پایان ع 1/1022، 24س، 136 گ [ف. ملک، ع، 1: 465].

9.    ملک، ش 1887: نسخ ابراهیم اصفهانی پسر قلی بیک در 25 رجب 1052 (دو جزؤ نخستین از آغاز تا فی الولاء الاصل در پایان کتاب عتق، و جزؤ نخستین می رسد به «فی اقسام الغزاة») مورخ 1050 [ف. ملک، ع، 1: 465].

10. تهران، کتابخانه اصغر مهدوی، ش 778: نسخ محمد کاظم بن اسماعیل ابهری در 1083 (مساقات تا ایمان) [نشریه کتابخانه مرکزی 2: 169].

11. یزد، کتابخانه شیخ علی علومی (موقوفه بر کتابخانه سریزدی): نسخ سده 11 [نشریه کتابخانه مرکزی 4: 443].

12. یزد، کتابخانه شرف الدین علی یزدی، ش 916: نسخ عبدالله بن قوام الدین محمد فراش باشی «سرکار فیض آثار» در روز شنبه 4 صفر 1189 (از کتاب «الردة» تا پایان کتاب الدعوی و البینات که پایان کتاب است) [نشریه کتابخانه مرکزی 4: 453 و ف. میکروفیلمها 1: 473].

13. ری، کتابخانه  حضرت عبدالعظیم ش 193: نسخ سده 12 (صداق تا پایان کتاب) [نشریه کتابخانه مرکزی 3: 475].

14. مشهد، کتابخانه جامع گوهرشاد، ش 69 وفیلم شماره 2154 کتابخانه مرکزی: بی تاریخ (آغاز تا جراح و کفارات، 596 + 3 ص با فهرست در پایان نسخه [ف. میکروفیلمها 1: 374].

15. اصفهان، کتابخانه فرهنگ، ش 5172 و فیلم شماره 2520 کتابخانه مرکزی: نسخ زین العابدین خوانساری، بی تاریخ (طهارت تا کفالات)، وقفی بر طلاب اصفهان در رجب 1296، 452 گ [نشریه کتابخانه مرکزی 4: 473 و ف. میکروفیلمها 1: 374].

16. دانشگاه، ش 2498 فیلم کتابخانه مرکزی: نسخ بی تاریخ، با تاریخ 12 ع 2/1326 در صفحه عنوان، 914  گ (دعاوی و بینات) [ف. میکروفیلمها 1: 374].

17.  رضوی، ش 392  فقه: نسخ بی تاریخ (مساقات تا پایان نکاح) انجام افتاده نسخه ای کهنه است، 180 گ [ف. رضوی 2: 120].

18. مشهد، کتابخانه حاج میرزا مسیح تهرانی که اکنون، نسخه نزدیکی از احفاد او: آقای قدوسی است: بی تاریخ، با تصحیح قطب راوندی و شیخ عبدالجبار طوسی [نامه آیة الله معزی دزفولی].

 

المجالس = الامالی

مختصر اخبار المختار بن ابی عبیدة الثقفی (تاریخ)

 

نسخه ها:

1.    نجف، کتابخانه سید خلیفه: بی تاریخ [الذریعه].

ضمنا یادآور می شود که نسخه ای در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران به نام «الثار المبارک» وجود دارد که معلوم نیست از کیست چون راوی آن ابوعبدالله بن عبدون بن حاشر استاد روایت شیخ طوسی می باشد، شاید این نسخه از خود شیخ طوسی باشد [الذریعه 1: 348] و اخبار المختار او باشد، این را هم می دانیم که مقتل ابی مخنف و ذوب الغضار فی شرح اخذ الثار ابن نما هم نیست.

آغاز: بسمله و بالله نستعین، قال اخبرنا ابوعبدالله عبدون الحاسر [الحاشر] قال اخبرنا ابو مخنف لوط بن یحیی الازدی قال: لما قتل الحسین بن علی بن ابیطالب (ع) و احتوت بنو امیة علی الامر و افترق آل رسول الله (ص) شرقا و غربا امر ابن زیاد لعنه الله منادیه ان ینادی فی شوارع الکوفة و البصرة الامن ذکر علی بن ابیطالب و اولاده بذکر خیر و جیمل ضربنا عنقه و هدمنا داره، و کان فی الکوفة رجل یقال له المختار بی ابی عبیدة الثقفی ...

انجام:  فانهزم ابراهیم بن مالک الاشتر و معه علی بن محمد بن اسماعیل بن الحسین الی مصر و خطب له فیها و قامت الخلافة فی الاسماعیلیة فی مصر الی یومنا هذا و هذا ما انتهی الینا من حدیث الثار علی التمام و الکمال نستغفر الله من الزیادة و النقصان انه غفور منان و صلی الله علی سیدنا محمد و آله و سلم.

2.    دانشگاه،  ش 9/3205 (گ 353 ـ 434): نسخ عبدالرضی بن حسن بن احمد بن محمد بن سنبغه جیلی جبل عاملی در عصر روز دوشنبه 29 ق 1016 [ف. دانشگاه 11: 2163].

 

مختصر فی عمل یوم ولیلة = عمل یوم و لیلة.

مختصر المصباح = مصباح المتهجد الضغیر.

مسائل ابن البراج (فقه؟)

شیخ طوسی در الفهرست از این رساله یاد کرده است.

 

المسائل الالیاسیة (گوناگون)

این رساله دارای صد مسئله در فنون مختلفه است و شیخ طوسی در «الفهرست» خود از آن یاد کرده است [الذریعه 5: 214].

 

المسائل الجنبلائیه (فقه)

این رساله در 24 مسئله فقهی است، شیخ طوسی از آن در الفهرست یاد کرده، جُنبلاء بضم جیم و باء و سکون نون: شهر کوچک و منزلی است میان واسط و کوفه (معجم البلدان) و برخی این رساله را «المسائل الجیلانیة»خواندند [الذریعه 5: 218].

 

المسائل الحائریة (فقه)

همانطور که شیخ طوسی در الفهرست خود آورده این رساله دارای حدود سیصد مسئله فقهی می باشد و از مآخذ کتاب «بحار الانوار» بشمار می آید؛ و ابن ادریس در «مستطرفات السرائر» از این رساله به عنوان «الحائریات» نقل دارد [مقدمه] تبیان صفحه 1 ب].

 

نسخه ها:

1.    نجف، مکتبة امیرالمؤمنین، ضمن مجموعه ای قرار دارد: سده 12.

2.    قم، کتابخانه حاج سید مصطفی خوانساری نسخ سده 14.

 

المسائل الحلبیة (فقه)

شیخ طوسی در الفهرست در عداد تصانیف خود از این رساله نیز یاد کرده است [الذریعة 5: 219 و مقدمه تبیان صفحه 1ب].

 

مسائل الخلاف مع الکل فی الفقه:

نسخه ها:

1.    تهران، کتابخانه دکتر اصغر مهدوی ش 433: نسخ سده 5و 6 (جزؤ سوم: غضب تا میانه لعان) با نشانه «بلغ قراءة ایده الله» [نشریه کتابخانه مرکزی 2: 170].

2.    مجلس، نوشته سده 6، از کتب سلطان القرائی.

3.    رضوی، ش عمومی 7553 با کتاب جمل و عقود در آغاز. بنسخ خوش محمد ابن علی بن یوسف بحرینی و بتاریخ 16 ذح 1061، 15 پ ـ 148 ر، از آغاز تا پایان کتاب حج است. نویسنده مرد فاضلی بوده و نسخه را خود مقابله و تصحیح کرده است (این دو رقم از اضافات آقای طباطبائی است).

4.    نجف، کتابخانه مرحوم شیخ محمدرضا فرج الله در دو مجلد نسخ سده 11.

5.    مجلس، ش 3093 (عمومی 14166): نسخ سده 7 (صداق تا عتق) از آخر ناقص دارد، 16 س، 403 گ [ف. مجلس 2/10: 645].

6.    کاشان، کتابخانه آثار ملی، ش 199: نوشته 977 [نشریه کتابخانه مرکزی 4: 357].

7.    تبریز، کتابخانه حاج سید محمد علی قاضی طباطبائی از سده 8 و 9 تا مزارعه.

8.    اصفهان، کتابخانه سید محمد علی روضاتی: نوشته ذق 978 (ج 2: از احیاء الموات) 21 س، 215 گ.

9.    مجلس، ش 3/3397 (عمومی قدیم 75709 و جدید 7851) ص 312 ـ 710. نستعلیق عبدالله بن حاج عزالدین حسینی در 1090، نویسنده یادآور می شود که برخی از کتاب میراث را بفرمان امیر فضل الله ابن امیر امیر نظام الدین علی شریف، تحریر کرده و در 1103، آنرا با اصل نسخه مقابله کرده است [ف. مجلس 3/10: 1263].

10. کربلا، کتابخانه جعفریه مدرسه هندی: نسخ سده 11 (مجلد دوم) [نشریه کتابخانه مرکزی 5: 437].

11. ؟     ،  کتابخانه شیخ محمد رضا فرج الله: سده 11 (مجلد اول و دوم).

12. مجلس، ش 5030 (عمومی 65089): نسخ سده 12 (طهارت تا پایان امهات الاولاد) [ف. مجلس 14: 335].

13. یزد، کتابخانه حاج شیخ علی علومی موقوفه بر کتابخانه سر یزدی: نسخ 11 و 12، نسخه موریانه خورده است [نشریه کتابخانه مرکزی 4: 449].

14. رضوی، ش 631 (عمومی 2736) فقه: نسخ جفعر بن محمد حسین خوانساری در شعبان 1231، 31 س، 136 گ [ف. رضوی 5: 418].

15. دانشگاه، ش 2733: نسخ جعفر بن رفیع حسینی در 21 ج2/ 1232 [ف. دانشگاه 8: 265].

16. الهیات، ش 41 ب: نسخ محمد علی بن محمد قاسم در روز سه شنبه 13 ذح 1244 (دوره کامل) 25 س، 381 گ [ف. الهیات، 1: 660].

17. حقوق، ش 48 ب: نسخ سده 13، 26 س، 385 گ [ف. حقوق 458].

18. رضوی، ش 182 فقه: نسخ بی تاریخ، وقفی ابن خاتون (اواسط طلاق تا حد قذف) 17 س، 102 گ [ف. رضوی 2: 550].

19. دانشگاه، ش 741: بی تاریخ با کاغد سمرقندی [ف. دانشگاه 2020].

 

المسائل الدمشقیة (تفسیر)

این رساله دارای دوازده مسئله در تفسیر قرآن می باشد، و شیخ طوسی در الفهرست می نویسد: «تا کنون مانند چنین رسائله ای نوشته نشده است» [الذریعة 5: 220 و مقدمه تبیان ص 1 ب].

 

المسائل الرازیة (فی الوعید)

این رساله شامل پانزده مسئله ای است که برای استاد شیخ طوسی : سید مرتضی وارد شد و استاد و شاگرد هر دو بدان پاسخ گفته اند و در الفهرست نیز از آن یاد شده است [الذریعه 5: 221 و مقدمه تبیان صفحه 1ب].

 

المسائل الرجبیة (تفسیر)

این رساله در تفسیر آیاتی از قرآن است و شیخ در فهرست آنرا بی نظیر معرفی کرده است [مقدمه تبیان صفحه 1 ج].

 

مسائل الطوسی ـ ثلثون مسئلة

المسائل القمیة (؟)

مولی عنایت الله کهپائی بنقل از الفهرست شیخ طوسی آنرا از مؤلفات شیخ طوسی بر شمرده ولی در الفهرست چاپی نامی از آن بمیان نیامده است [الذریعه 5: 230 و مقدمه تبیان صفحه 1ج].

مسئلة فی الاحوال = الاحوال (مسئلة فی ـ) طبق نسخ صحیح فهرست (مسألة فی الاصول) است.

مسئلة فی تحریم الفقاع = تحرم الفقاع (مسئلة فی ـ).

مسئلة فی العمل بخبر الواحد و بیان حجیته = العمل بالخبر الواحد ... (مسئلة فی ـ )

مسئلة فی الفرق بین النبی و الام = الفرق بین النبی و الامام (مسئلة فی ـ)

مسئلة فی وجوب الجزیة  علی الیهود و المنتمین الی الجبابرة = وجوب الجزیة علی الیهود... (مسئلة فی ـ)

 

مصباح المتهجد (الکبیر) دعاء

این کتاب در اعمال سالانه و ادعیه است و می توان آنرا اصل و اساس تمام کتب ادعیه دانست.

 

نسخه ها:

1.    رضوی، ش 460 (عمومی 8822) : نسخ عبدالجبار بن علی بن منصور نقاش رازی در ظهر پنجشنبه 23 صفر 502، این نسخه که 42 سال پس از وفات مؤلف نوشته شده شاید قدیمترین نسخه های موجود باشد که نویسنده در مشهد رضوی از روی نسخه یکی از معاصرانش بنام شیخ ابواسحق ابراهیم بن محمد استنساخ کرده، پس از انجام نسخه پنج برگ در ادعیه و سه توقیع و زیارات جامعه؛ ضمیمه می باشد و در پشت برگ اول و آخر نسخه اجازات و گواهی مقابله نوشته شده که در اثر صحافی و سائیدگی درست خوانده نمی شود، 24 س، 208 گ [ف. رضوی 6: 289].

2.    کتابخانه فرهاد معتمد، ش 21: نسخ سده 8 و 9 ، 20 س، [نشریه کتابخانه مرکزی 3: 243].

3.    نجف، کتابخانه میرزا علی آقای نائینی: نوشته 822.

4.    دانشگاه، ش 3/2312 (گ 41 پ ـ 424 پ): نسخ بخشی ابن حاج محمد تونی در روز پنجشنبه 12 ج 2/899 در طوس، نویسنده در هامش آخرین برگ؛ از کتاب اسماء الرجال آورده که شیخ طوسی در رمضان 385 زاده و در شب دوشنبه 460 در نجف در گذشته است، و در برگ 41ر و 304 ر خط و امضای جمال الدین عبدالله حسینی گرگانی است و در برگ 224 پ عبارتی است از او [سرگذشت وی: ریحانة الادب 1: 258] که از دانشمندان روزگار کرکی و شارح تهذیب حلی بوده و در زمان شاه اسماعیل صفوی بصدارت رسیده بود، و در برگ 259؛ اجازه روایتی و عرض از علی بن عبدالعالی کرکی (م 940) به مولانا کمال بخشی:  گویا پسر نویسنده که کرکی از او ستوده است آمده، و در برگ 430 خط سعید بن سمش الدین مدنی است. بخشی: نویسنده نسخه بخط خود بر آن حواشی دارد، و خط او مورخ 25 رجب 912 در نجف (برگ 22ر) و 1 ج 1/912 در کاظمین و بالاخره در 15 رجب 913 در کربلا  (برگ 406 پ) نویسنده از کرکی با نشانه «ع ل مدالله ظلاله العالیة» یاد می کند، در برگ 318 ر گواهی مقابله دیده می شود و در برگ 429ر روایت معلی بن خنیس درباره نوروز آمده، نسخه در کتابخانه حاج شیخ فضل الله نوری بوده و مهر کتابخانه او را دارد، 17 س، [ف. دانشگاه 9: 945].

5.    رضوی، ش 160، ادعیه: نسخ جلال الدین مشهور به «علابیک» در 951، آراسته، 329 گ [ف. رضوی 2: 451].

6.    ملک، ش 163: نسخ 952، با سر لوح تازه، برگ نخستین نو نویس، 17 س، 233 گ [ف. ملک، ع، 1: 503].

7.    دانشگاه، ش 1564: نسخ لطف الله بن شکر الله کاشانی در روز یکشنبه 31 ذح 959 [ف. دانشگاه 8: 183].

8.    رضوی، ش 159، ادعیه: نسخ علاء الدین استرآبادی در 980 (جزؤ دوم) 21 س، 178 گ [ف. رضوی 2: 45].

9.    مجلس، ش 202 (عمومی 63265): نسخ فرج بن عبدالله در 987، 21 س، 638 گ [ف. مجلس 7: 355].

10.        تهران، کتابخانه سید محمد باقر حجتی: نوشته سده 10.

11.        سپهسالار، ش 122 (1036): نسخ عبدالمؤمن [بن] قنبر علی در 1025 ، 19س، 337 گ [ف. سپهسالار 1: 68].

12.        تهران،  کتابخانه اصغر مهدوی، ش 857: نسخ مهدی بن عبدالله در 21 ذح 1036 در تبریز [نشریه کتابخانه مرکزی 2: 170].

13.        الهیات، ش 82، آل آقا: نسخ اسماعیل بن محمد حکیم در روز پنجشنبه نزدیک به پایان ج 2/1043، نسخه خریداری شده از ورثه طهماسب بیک بوسیله محمد حسیب بویهی بسال 1095 می باشد، دارنده دیگر شیخ احمد احسائی با تاریخ 1223 بوده، در برگ 1ر، خط احسائی و تاریخ مرگ او (22 ذق 1241) دیده می شود [ف. الهیات 1: 801].

14.        دانشگاه، ش 2352: نسخ معین الدین علی بن عنایت اصفهانی در روز شنبه 27 ع 2/1044 در طوس، 21 س، 271 گ [ف. دانشگاه 9: 961].

15.        رضوی، ش 467 (عمومی 7952): نسخ ابن پیرنور ابن پیرمحمد مقیم زبده زنده پیراحمد حامی در 20 ذق 1059 (مجلد اول)، نسخه تصحیح شده است، 18 س، 175گ [ف. رضوی 6: 291].

16.        رضوی، ش 468 (عمومی 7953): نسخ 25/1060 (مجلد دوم) نسخه رطوبت دیده است، 18 س، 192 گ، [ف. رضوی 6: 291].

17.        اصفهان، کتابخانه سید محمد علی روضاتی: نوشته 1063، آغاز افتاده.

18.        دانشگاه، ش 30: نسخ محمد حسن بن قاسمعلی سبزواری در 18 ع 2/1078 [ف. دانشگاه 1: 210].

19.        مجلس، ش 203 (عمومی قدیم 63235 و جدید 2519): نسخ حسن بن محمود شیرازی ساکن کربلا در 1089، 21 س، 265 ص [ف. مجلس 7: 356].

20.        رضوی، ش 461 (عمومی 8512): نسخ پیش از 1096 (دوره کامل) 17 س، 332 گ [ف. رضوی 6: 290].

21.        ملک،  ش 1256: نسخ محمد یوسف بن محمود رقی در 109، این نسخه با وسائطی با نسخه اصل مقابله شده، 21 س، 239 گ.

22.        ری، کتابخانه حضرت عبدالعظیم، ش 288: نسخ سده 11 (نیمه نخستین) [نشریه کتابخانه مرکزی 3: 477].

23.        ملک، ش 143: نسخ سده 11، آراسته، حواشی دارد، 18 س، 300 گ [ف. ملک 503].

24.        مجلس، ش 4408 (عمومی 62644) : نسخ سده 11، نسخه مقابله شده، آراسته، 17 س، 358 گ [ف. مجلس 12: 106].

25.        همدان، کتابخانه حاج سید نصر الله بنی الصدر: نسخ روز پنجشنبه 1 ذح 1103، حواشی دارد ، آراسته [نشریه کتابخانه مرکزی 5: 380].

26.        دانشگاه، ش 444 : نسخ محمد علی بن اختیار در پایان ع 2/1105 [ف. دانشگاه 13: 3405].

27.        رضوی، ش 462 (عمومی 3491) ادعیه: نسخ، نسخه در روز دوشنبه 6 ج 1/1108 تصحیح و مقابله شده است، آراسته، 23س،  347 گ  [ف. رضوی 6: 290].

28.        رضوی، ش 463 (عمومی  3420) ادعیه: نسخ محمد علی بیات در ذق 1112، نسخه در همین سال مقابله شده، 19 س، 276 گ، [ف. رضوی 6: 290].

29.        رضوی، ش 32، ادعیه: نسخ زین العابدین بن علی در 1120 با ترجمع فارسی از محمود بن میرزا علی برای آقا نیک بخت، 21 س، 307 گ [ف. رضوی 2: 8].

30.        مجلس، ش 3198 (عمومی قدیم 78261 و جدید 6765): نسخ سده 12، مختصری از انجام افتاده، 19 س،3 57 گ [ف. مجلس 12: 771].

31.        سپهسالار، ش 5736: نسخ سده 12 [ف. سپهسالار 5: 585].

32.        مجلس، ش 4887 (عمومی  64953): نسخ سده 12 (جزؤ اول و دوم) آراسته، 316 گ [ف. مجلس 14: 29].

33.        سپهسالار، ش 7944: نسخ سده 12 [ف. سپهسالار 6: 585].

34.        رضوی، ش 156، ادعیه: نسخ 1221، 21س، 265 گ [ف. رضوی 2: 44].

35.        رضوی، ش 464 (عمومی 3418) ادعیه: نسخ بی تاریخ (دوره کامل) مقاله شده، یادداشتی که در برگ اول است می رساند که نسخه پیش از 1242 نوشته شده، آراسته، 21 س، 249 گ [ف. رضوی 6: 290].

36.        رضوی، ش 4665 (عمومی 7954) ادعیه: نسخ، مهر میرزا آقا خان نوری مورخ 1275 در پشت برگ آغاز دیده می شود، آراسته، 21 س، 302 گ [ف. رضوی 6: 290].

37.        مشهد، کتابخانه کاظم مدیر شانه چی: نوشته سده 13، آراسته.

38.        سپهسالار، ش 121 ( 1035): نسخ بی تاریخ، با کاغذ سمرقندی، برگ آغاز افتاده، 19 س، 308 گ [ف. سپهسالار 1: 68].

39.        رضوی، ش 466 (عمومی 6131) نسخ بی تاریخ دو برگ از آغاز و دو برگ از انجام افتاده، رطوبت دیده، 16 و 17 س، 431 گ [ف. رضوی 6: 291].

40.        رضوی، ش 161 ، ادعیه : نسخ بی تاریخ، 12 س، 571 گ [ف. رضوی 2: 45].

41.        رضوی،  ش 157، اعیه، نسخ بی تاریخ، آغاز و انجام افتاده، وقفی خواجه شیر احمد، 21 س، 328 گ [ف.  رضوی 2: 44].

42.        رضوی، ش 158، ادعیه: نسخ بی تاریخ، انجام افتاده، 15س، 240 گ [ف. رضوی 2:44].

43.        مجلس، ش 1255 (عمومی 13008): نسخ بی تاریخ، حواشی لغوی دارد، آراسته، مقابله شده، 23 س، 422 ص [ف. مجلس 4: 35].

44.        آصفیه، ش  261: بی تاریخ [ف. آصفیه 4: 22].

45.        آصفیه،  ش 258: بی تاریخ [ف. آصفیه 4: 22].

 

مصباح المتهجد

46.        تبریز، کتابخانه شخصی آقا سید محمد علی طباطبائی بخط حسین بن علی بن اسماعیل اصفهانی و بتاریخ پایان ماه مبارک رمضان 942. مقابله شده با نسخه خوانده شده بر فاضل مقداد و ابن فهد حلی.

47.        رضوی، ش عمومی 8512، نسخ بی تاریخ از سده 11 و 12. (دو رقم اخیر افزوده آقای طباطبائی است).

48.        قم، کتابخانه آیة الله مرعشی نسخ سده 11.

49.        نجف، کتابخانه امیرالمؤمنین نسخ سده 11.

50.        بروجردی بلا تاریخ. (چهار شماره اخیر افزوده آقای طباطبائی است).

 

مصباح المجتهد (الصغیر) دعا.

 

نسخه ها:

1.    ادبیات، ش 41 ج: نسخ محمود بن حسن بیهقی در 20 صفر 756، برگهای آغاز به نستعلیق سده 11 [ف. ادبیات 1: 427].

2.    مجلس، ش 1256 (عمومی 14146): نسخ عبدالحی صوفی تبریزی در 787، حواشی دارد، برگهائی از آن رطوبت دیده، 17 س،  400 گ [ف. مجلس 4: 35].

3.    استانبول ، کتابخانه رئیس الکتاب، ش 378: نسخ عبادالله در اواخر محرم 906.

4.    دانشگاه، ش 32: نسخ میر همایون حسنی موسوی در روز شنبه 14 ج ؟/969 [ف. دانشگاه 1: 21].

5.    مجلس، ش 2830 (عمومی قدیم 74241 و جدید 6503): نسخ سده 10، در میانه ها برگهای نونویس دیده می شود، 16 س، 380 گ [ف. مجلس 1/10: 153].

6.    سپهسالار، ش 8066: نسخ دوشنبه 19 ذح 1082 [ف. سپهسالار 1: 210و 5: 585].

7.    فاضلیه، ش 24، ادعیه: نستعلیق بی تاریخ، وقفی شیخ حسین در 1344 هـ ق، 15 س، 205 گ [ف. فاضلیه 166].

8.    فاضلیه، ش 25، ادعیه: نسخ بی تاریخ، وقفی ملانصرت، آغاز افتاده (از اوائل دعای ابوحمزه ثمالی) 12 س، 183 گ[ف. فاضلیه 166].

9.    نجف، کتابخانه آیة الله حکیم، ش 112: بی تاریخ [نشریه کتابخانه مرکزی 5: 425].

10. رضوی، ش 448 (عمومی 3413) ادعیه: نسخ بی تاریخ بقلم دو نویسنده و دارای حواشی 14 س، 228 گ [ف. رضوی 2: 284].

11. رضوی، ش 449 (عمومی 3415) ادعیه: نسخ و تعلیق بی تاریخ، برگهائی از آغاز و انجام کسر نویسی شده، 10 و 11 س، 388 گ [ف. رضوی 6: 284].

12. رضوی، ش عمومی 9607 بنسخ خوانا و معرب از اوائل سده 7 از پایان چند برگ نونویس است 213 برگ حسن بن محمد بن یحیی بن علی بن ابی الجواد در ص ع نوشته است: من مختصر مصباح را بر شیخ عالم عماد الدین ابی الرضا احمد بن علی بن حسن بی ابی زنبور در سال 607 خواندم و او خبر داد بمن که آنرا بر شیخ خود ابن شهر آشوب خوانده بود و او از جد خود شهرآشوب آنرا از شیخ طوسی روایت می کرد و گویا نسخه بخط همین حسن بن محمد باشد چون این خط با خط خود نسخه کاملا شباهت دارد با تملک دیگری بتاریخ ... و ستمائه که سائیده شده و تملک دیگری که صاحبه علی بن ابی الفتح از آن مانده و بقیه سائیده شده و این گویا همان علی بن ابی الفتح گرگانی شاگرد ابو علی فرزند شیخ طوسی باشد و تملک محمد بن عبدالله بن محمد بن حسین بن اسحاق بن موسی موسوی بخط  کهن و تملک شیخ عبدالنبی بن حاج علی کاظمی مؤلف تکلمة نقد الرجال و دیگران نیز بر آن هست.

 

المفصح (کلام ـ امامت)

این رساله از آثار مهم شیخ طوسی است، حاج شیخ آغا بزرگ تهرانی چند نسخه از این کتاب نشان داده است.

 

نسخه ها:

1.    تهران، کتابخانه حاج میرزا حسین نوری: نوشته ابی المحاسن بن ابراهیم بن حسین بن بابویه در 15 ع 2/517، حاج میرزا حسین نوری این رساله را ضمیمه نهایه شیخ طوسی بدست آورده بود [مقدمه تبیان صفحه 1ج].

2.    سامرا، (کتابخانه ـ): نوشته میرزا محمد تهرانی از روی نسخه فوق؟ در سده 14 [مقدمه تبیان صفحه 1 ج ـ 1د].

3.    هند، کتابخانه راجه فیض آباد؟ [مقدمه تبیان صفحه 1ج].

 

مقتل الحسین (ع) (تاریخ)

شیخ طوسی از این کتاب در الفهرست یاد کرده است.

 

مقدمه فی المدخل الی علم الکلام

محقق مفضال آقای دانش پژوه تحت عنوان «چهار فرهنگنامه کلامی» این کتاب را معرفی نموده و برای کنگره هزاره شیخ طوسی برای چاپ به مشهد ارسال داشتند.

 

نسخه ها:

1.    تهران[5]، کتابخانه فخر الدین نصیری: نوشته 26 رجب 444 ، نظام الدین محمود بن علی خوارزمی در 16 محرم 445 آنرا در بغداد نزد شیخ طوسی قرائت کرده است.

2.    ملک، ش 458: نوشته سده 8 [ف. ملک، ع، 1: 532].

3.    ملک، ش 8/5712: نوشته گویا در سده 10.

 

 

مناسک الحج فی مجرد العمل (فقه)

شیخ طوسی از این رساله در فهرست خود یاد کرده است.

 

النقض علی ابن شاذان فی مسئلة الغار (کلام)

شیخ طوسی در الفهرست از این رساله یاد کرده و سید مهدی بحرالعلوم در «الفوائد الرجالیه» نیز از این رساله نام برده و می نویسد این رساله در مسئله غار و مسئله عمل به خبر واحد است و ظاهراً باید بحر العلوم نسخه آنرا دیده باشد [مقدمه تبیان صفحه 1 هـ].

 

النهایة فی مجرد الفقه و الفتوی (فقه)

 

نسخه ها:

1.    ملک، ش 3970: نوشته محمد بن حسین بن حسن متعلم در 527 (67 سال پس از وفات شیخ)، ابو طالب قرائت کتاب را در 633 توسط محمد بن حسین نزد خود ثبت نموده است، 22 س 282 گ.

2.    تهران، کتابخانه دکتر اصغر مهدوی، ش 487 و فیلم شماره 1565 کتابخانه مرکزی: نسخ ابوالفرج مسعود بن علی بن ابی الفرج در نیمه روز یکشنبه 18 ج 1/546، با بلاغ قرائت در سراسر نسخه، و دارای اجازه انهای قرائت به کسی از طرف نصر بن محمد بن ابی البرکات مورخ روز پنجشنبه سوم صفر 726 (پایان جزؤ یکم) علی بن احمد [السدید] آنرا با نسخه ای مقابله کرده که علی بن سکون آنرا نوشته بود. نسخه از آنِ ابن ادریس عجلی بوده و همو در آن نوشته که نسخه را با اصل خط شیخ طوسی مقابله کرده و آنچه از حواشی که در هامش آمده از خود شیخ طوسی است از روی خط ابن ادریس، تاریخ مقابله و تصحیح: دهه سوم ع 2/663 (پایان جزؤ یکم) و ج 1/663 (پایان جزؤ دوم) دیده می شود [نشریه کتابخانه مرکزی 2: 174 و ف. میکروفیلمها 1: 396].

3.    یزد، کتابخانه حاج شیخ علی علومی موقوفه بر کتابخانه سر یزدی، نسخ معربِ علی بن حسن بن علی بن حمزه مقری ورامینی در روز سه شنبه 28 رجب 548 (پایان جزؤ یکم) برای فقیه محمد بن ابی صالح بن محمد تریمنی؟ و در آغاز و انجام و میانه؛ بسیاری از برگها نونویس است و تاریخ آن در پایان جزؤ دوم 1090 میباشد  [نشریه کتابخانه مرکزی 4: 450].

4.    دانشگاه، ش 5467 و فیلم شماره 2280 کتابخانه مرکزی: نوشته 548 [ف. میکروفیلمها 1: 396].

5.    تهران، کتابخانه محمد امین خنجی، ش 318 ، و فیلم شماره 2095 کتابخانه مرکزی: نوشته 579 [ف. میکروفیلمها 1: 396].

6.    کربلا، کتابخانه جعفریه مدرسه هندی: نسخ معرب ابوالحسن علی بن ابراهیم ابن حسن بن موسی فراهانی در اول رجب 591، با حواشی و فهرست مطالب [نشریه کتابخانه مرکزی 5: 437].

7.    تبریز، کتابخانه حاج حسین نخجوانی: نوشته محمد بن علی بن حسین بن حید[ر]: (نیمه اول تا آخر بیع) در 7 ع 1/592.

8.    آصفیه، ش 10: نسخ سعد بن محمد بن حسین بن احمد بن محمد بن علی بن حمزة الاطروس بن عبدالله الاکبر ابن الحسین بن اسماعیل بن محمد الطاهر ابن عبدالله الامام زین العابدین علی ابن الامام المظلوم الشهید الحسین بن امیرالؤمنین علی بن ابیطالب (ع) در 608 [ف. آصفیه 2: 253].

9.    ملک، ش 3970 وفلیم شماره 1566 کتابخانه مرکزی: در نسخه تاریخ 527؟ دیده می شود که باید 627 باشد، 182 گ [ف. ملک، ع، 1: 576 ، و ف. میکروفیلمها 1: 396].

10. تبریز، کتابخانه ملی: نوشته یوسف بن ناصر بن محمد بن حماد حسینی در نزدیک به پایان ع 1/671: (پایان مجلد دوم) نسخه بر شمس الدین حسین بن علی بن حسین خوانده شده [نشریه کتابخانه مرکزی 4: 315].

11. اصفهان، کتابخانه خادمی و فیلم شماره 1713 کتابخانه مرکزی: نوشته 681، دارای اجازه علامه حلی [ف. میکروفیلمها 1: 396].

12. رضوی، ش 450 فقه : شیخ 985، 175 گ [ف. رضوی 2: 138].

13. مجلس، ش 2728: نسخ محمد بن مهیار حسن بن حسین هرقلی در رمضان با صورت خط محمد بن ابوزکریا نجیب الدین یحیی بن احمد بن یحیی بن حسن ابن سعید هذلی حلی (601 ـ 689 یا 695): پسر عموی محقق حلی متضمن اینکه سید علی ابن سید حمید الدین حسین تمام نسخه را قراءةً و سماعاً و تصحیحاً نزد وی بپایان رسانده، بخش اول بتاریخ 699 و بخش دوم مورخ 700، با علامت بلاغ در حواشی و چند اجازه، ویادداشت تملک جمعی از دانشمندان.

14. الهیات، ش 60، آل آقا: نسخ سده 10 و 11 (طهارت تا دیات) در برگ 1پ ـ 4پ فهرست کتاب بخط نستعلیق مورخ 25 شوال 1089 دیده می شود، 17 س [ف. الهیات 1: 807].

15. کاشان، کتابخانه آثار ملی: نوشته 1085، 553 ص [نشریه کتابخانه مرکزی 4: 358].

16. ملک، ش 1418: نسخ 1093، 23 س، 181 گ [ف. ملک، ع، 2: 576].

17. دانشگاه، ش 1534: نسخ سده 12 [ف. دانشگاه 8: 163].

18. مجلس، ش 2728 (عمومی 14306): نستعلیق 1238 و 1239، 17 س، 736 ص [ف. مجلس 1/9: 61].

19. مجلس، ش 1332 (ضمیمه شماره 1272 ـ ش 1312): نسخ محمد بن خضر در 1246 [ف. مجلس 4: 100].

20. یزد، کتابخانه وزیری ـ جامع کبیر، ش 1/148: نسخ ابوالحسن مطلب اردکانی در روز شنبه ذح 1249 با فهرست در آغاز [نشریه کتابخانه مرکزی 4: 397].

21. رضوی، ش 454 فقه: نسخ بی تاریخ، وقفی خواجه شیراحمد (آغاز تا اواسط زکوة) 23 س، 166گ [ف. رضوی 2: 139].

22. رضوی، ش 455 فقه: نسخ بی تاریخ، وقفی امیر جبرئیل (طهارت تا پایان حدود) 22 س، 284گ  [ف. رضوی  2: 140].

23. رضوی، ش عمومی 8057 بنسخ خوب سده 12، با یادداشت بتاریخ 1146، 269 گ.

24. دانشگاه، ش 6737: نسخ مورخ 567.

(دو شماره اخیر افزوده آقای طباطبائی است).

 

وجوب الجزیة علی الیهود و المنتمین الی الجبابرة (مسئلة فی ـ) فقه

در فهرست چاپی شیخ طوسی نامی از این کتاب وجود ندارد و فقط مولی عنایت الله کهپائی در کتاب مجمع الرجال[6] خود بنقل از فهرست شیخ طوسی از آن یاد کرده است؛ و آنرا از مصنفات شیخ شمرده و این مطلب نشان می دهد که در الفهرست متداول تقصی وجود دارد.

 

هدایة المسترشد و بصیرة المتعبد (ادعیه و عبادات).

شیخ طوسی از این کتاب در الفهرست نام می برد.

 

ی

یوم و لیلة: عمل یوم و لیلة، مختصر فی عمل یوم و لیلة.